Η ζωντανή ιστορία μας

15 Δεκ.

 

Μια άλλη προσέγγιση του μαθήματος της ιστορίας μέσα από ένα χρονογράφημα του Φρέντυ Γερμανού.

 

«Ιστορία μου…αμαρτία μου»
του ΦΡΕΝΤΥ ΓΕΡΜΑΝΟΥ

Προς: Υπουργείο Παιδείας
Πλατεία Μητροπόλεως
Ενταύθα
Κύριε Υπουργέ,

   Μου συνέβη χτες να παρακολουθήσω τυχαία ένα μάθημα ιστορίας σε κεντρικό αθηναϊκό σχολείο. Δεν έχει σημασία ποιο σχολείο ήταν, ούτε ποιος καθηγητής δίδασκε. Δεν έφταιγαν ούτε το σχολείο ούτε ο καθηγητής. Ο μόνος που έφταιγε ίσως ήμουν εγώ που κοιμήθηκα στη μέση του μαθήματος…
  Πίστευα ότι στη συναρπαστική εποχή μας, στην εποχή της Ε.Ο.Κ. και βραβείου Καρλομάγνου, η ιστορία θα είχε γίνει ένα συναρπαστικό μάθημα.. Άλλωστε, αν υπάρχει κάτι συναρπαστικό στον τόπο αυτό είναι η ιστορία του…
   Λοιπόν, όσο κι αν σας φαίνεται περίεργο κοιμήθηκα. Είχα χρόνια να κοιμηθώ σε σχολείο ίσως από το τελευταίο μάθημα ιστορίας που είχα παρακολουθήσει σαν μαθητής. Πέρασαν είκοσι πέντε χρόνια από τότε, αλλά ήταν σαν να μην άλλαξε τίποτε. Ήταν η ίδια νυσταλέα φωνή που έλεγε στα ίδια νυσταλέα παιδιά, το ίδιο νυσταλέο μάθημα. Ο καθηγητής διάβαζε το μάθημα από ένα νεκρό τυπωμένο βιβλίο. ΄Ετσι ακριβώς γινόταν και στις μέρες μας. ΄Ετσι ακριβώς γινόταν και στην εποχή των παππούδων μας. Στον τόπο μας έχουμε το σπάνιο ταλέντο να ανακαλύπτουμε ορισμένα πράγματα τέσσερις ή πέντε αιώνες μετά την ανακάλυψή τους. Έτσι οι καθηγητές της ιστορίας εξακολουθούν να ανακαλύπτουν χωρίς να φταίνε βέβαια εκείνοι, την τυπογραφία!
  Εσείς όμως θα πρέπει να ξέρετε πως μετά την τυπογραφία εφευρέθηκαν μερικά πράγματα ακόμα: το φιλμ, το βίντεο. Έξω τουλάχιστον τα Υπουργεία Παιδείας τα έχουν ανακαλύψει από καιρό. Δεν είναι λογικό π.χ. να μιλάμε για τους Βαλκανικούς πολέμους και να μη δείχνουμε τους Βαλκανικούς πολέμους! Απλά πράγματα, που τα ξέρουν όλα τα παιδάκια της Ε.Ο.Κ.
   Πριν λίγες μέρες γράψαμε στη στήλη αυτή για τον μπάρμπα –Χριστόφορο Ταβουλάρη που έσβησε σαν μοναχικό γεράκι στο καμαράκι της Αγίας Παρασκευής σε ηλικία 100 ετών. Ο μπάρμπα – Χριστόφορος είχε γνωρίσει το Χαρίλαο Τρικούπη. Βέβαια, το μάθημα περί Τρικούπη θα είναι μαντεύω, μία από τις πιο νυσταλέες στιγμές της σύγχρονης παιδείας μας.
   «Ο Χαρίλαος Τρικούπης εγεννήθη το έτος … Έγινε πρωθυπουργός το έτος … Επολιτεύθη για πρώτη φορά το έτος… Απέθανε το έτος …». Πώς να μην πεθάνει ο δυστυχής με τέτοια διεκπεραίωση της ιστορίας του. Αν το ήξερε θα προτιμούσε να μην είχε ζήσει καθόλου. Αναρωτιέμαι, ίσως, πόσο πιο λαμπερή θα ήταν η παρουσία του Τρικούπη μέσα στη σχολική αίθουσα αν είχαμε μαγνητοσκοπήσει όσα θα είχε πει ο μπάρμπα -Χριστόφορος για το μεγάλο πολιτικό. Μαντεύω πόσα μάτια θα σπίθιζαν από ενδιαφέρον εκείνη την ώρα, πόσα χασμουρητά θα κόβονταν στη μέση…
   Αυτή την ιστορία χρωστάμε στα παιδιά. Τη ζωντανή ιστορία. Όχι την ψόφια που τους σερβίρουμε… Μιλάμε στα παιδιά για τον πόλεμο της Αλβανίας. Πάλι με βιβλία, πάλι με τυπωμένες φωτογραφίες, πάλι με άψυχα βοηθήματα. Χάθηκαν οι βετεράνοι που θα μπορούσαν να ζωντανέψουν τη μεγάλη περιπέτεια; Χάθηκε ένα συνεργείο να τους κινηματογραφήσει; Χάθηκε, να πούμε πιο απλά, λίγη φαντασία;
   Υπάρχουν χιλιάδες τέτοιοι άνθρωποι γύρω μας που θα μπορούσαν να κάνουν την ιστορία να πάψει να είναι ένα ηλίθιο μάθημα.
    Υπάρχει η γυναίκα του Γιάννη Τσιγάντε. Υπάρχει η κόρη του Παύλου Μελά. Υπάρχει ο τελευταίος ναύτης του Αβέρωφ. Υπάρχει η κόρη του Γεωργίου Σουρή. Υπήρχε ως λίγο καιρό ακόμα η καπετάνισσα της Σκιάθου. Η αξέχαστη κυρά Συρανιώ που είχε φυγαδεύσει δυο χιλιάδες Νεοζηλανδούς στον πόλεμο.
   Λίγο καιρό πριν πεθάνει την είχε κινηματογραφήσει ένα συνεργείο του Β.Β.C. Όχι όμως γι’ αυτή την τηλεόραση αλλά για το νεοζηλανδικό Υπουργείο Παιδείας, που σκόπευε να προβάλλει την ιστορία της σε όλα τα δημοτικά σχολεία…
   Της το χρωστάμε, είχε πει ο οπερατέρ.
   Αλλά ο Νεοζηλανδός δάσκαλος που συνόδευε το συνεργείο, τον είχε διορθώσει:
   -Όχι, είπε. Δεν το χρωστάμε σ’ εκείνη. Το χρωστάμε στα παιδιά μας.

Advertisements
15 Νοέ.

Μια γαλάζια κουκίδα (Pale blue dot)

Ένα ωραίο βίντεο που δείχνει την ασημαντότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και τη ματαιότητα των προσωπικών μας εγωισμών.

Πρόκειται για την ηχητική μορφή του βιβλίου του αμερικανού αστρονόμου και αστροφυσικού Carl Sagan «Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space» (1994).

 

 

Να ξαναγραφεί η ευρωπαϊκή ιστορία;

23 Ιον.

    Με αφορμή τον προβληματισμό που έχει αναπτυχθεί τον τελευταίο καιρό σχετικά με το «τι είναι Ευρώπη» και «τι είδους Ευρώπη επιθυμούμε», παραθέτω μια επιφυλλίδα του Ρούσου Βρανά:

 iii

    Ένα ερώτημα που παραμένει μετέωρο από το 1989: μπορεί σή­μερα να γραφτεί μια «ευρωπαϊκή ιστορία»; Σε αυτό προσπαθεί να α­παντήσει ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στην Οξφόρδη Νόρμαν Ντέιβις, με την παρέμβαση του στο συνέδριο «Η Ευρώπη μεταξύ παγκοσμιοποίησης και εθνικής συνείδησης», που έγινε στο Τορίνο με τη φροντίδα του Ιδρύματος Ανιέλι. Μια σαφής θεώρηση της ευ­ρωπαϊκής ιστορίας πρέπει, σύμφωνα με τον Ντέιβις, να στηρίζεται σε μερικές βασικές αρχές.

       Χρειάζεται μια αυθεντικά πανευρωπαϊκή θεώρηση. Το παλιό σχή­μα που ταύτιζε τον «δυτικό» με τον ανώτερο πολιτισμό και τον «α­νατολικό» με τον κατώτερο είναι ανεπαρκές. Η ταύτιση Ευρώπης και Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εγωκεντρική. Ένα ρεαλιστικό σχήμα πρέπει να αγκαλιάζει όλη την ήπειρο: Ανατολή και Δύση, Βορρά και Νότο, κέντρο και περιφέρεια. Στο παρελθόν, η ευρωπαϊκή ιστορία γραφόταν μόνο από τη μεριά των μεγάλων δυνάμεων: Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και πότε-πότε Ρωσία και Ισπανία. Το παλιό ιστο­ρικό μοντέλο έμοιαζε με μια παρτίδα σκάκι: οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν ήταν παρά πιόνια. Η νοτιοανατολική Ευρώπη, τα Βαλ­κάνια, δεν ήταν παρά ένα μέρος της σκακιέρας, που ονομαζόταν «α­νατολικό ζήτημα». Τα ίδια ισχύουν και για την πολιτιστική ιστο­ριογραφία. Ευρωπαϊκή τέχνη, ευρωπαϊκή μουσική, ευρωπαϊκή αρχι­τεκτονική, δεν περιλάμβαναν παρά τα επιτεύγματα του λατινογενούς χριστιανικού κόσμου – κάπου κάπου και του προτεσταντισμού. Κα­μία μνεία για την ορθόδοξη Ανατολή ή για εβραϊκές, μουσουλμανι­κές ή άλλες μειονότητες. Το ιστορικό παρελθόν γράφτηκε αγνοώ­ντας τις ευρωπαϊκές ιδιαιτερότητες.

       Ένα στερεότυπο του «δυτικού πολιτισμού» από τα πιο επιζήμια επαναλαμβάνουν κάθε τόσο κάποιοι κοινωνικοί επιστήμονες που δεν έχουν καμία αίσθηση της ιστορίας: διακρίνουν το δυτικό κόσμο σε έναν πυρήνα ανεπτυγμένο και μια περιφέρεια ανεπανόρθωτα και διαρκώς υστερούσα. Πρόκειται για ένα ψευδές στερεότυπο. Γιατί ό­λες οι στατιστικές δείχνουν πως ακόμη και οι χώρες που υποτίθεται ότι συγκροτούν τον πιο προχωρημένο ευρωπαϊκό πυρήνα έχουν στο εσωτερικό τους πλούσιες αλλά και φτωχές περιοχές. Το ίδιο ισχύει και για τις περιφερειακές χώρες. Άλλωστε, η οικονομική υστέρηση δεν είναι ποτέ αιώνια.

      Η ηθική διάσταση είναι ίσως η σπουδαιότερη. Πολλές φορές, η ευρωπαϊκή ιστορία γράφτηκε με μια ωφελιμιστική σκοπιμότητα. Πο­λύ συχνά, οι λάτρεις του δυτικού πολιτισμού δεν κάνουν άλλο από το να εξυμνούν τις αξίες του χριστιανισμού και της δημοκρατίας, τις προόδους της επιστήμης και της τεχνολογίας, τα οικονομικά επι­τεύγματα. Λίγη μετριοφροσύνη δε θα έβλαπτε. Αν είναι αληθινό πως οι Ευρωπαίοι μπορούν να βρουν στο παρελθόν τους πολλούς λόγους για τους οποίους πρέπει να είναι υπερήφανοι, είναι επίσης αληθινό πως μπορούν να βρουν άλλους τόσους λόγους για τους οποίους πρέπει να ντρέπονται. Η Ευρώπη έχει μια μακρά ιστορία θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, εθνικιστικών παθών και φυλετικών προκαταλήψεων: υπήρξε το λίκνο του ολοκληρωτισμού και από αυτήν εκπορεύτηκαν οι δύο παγκόσμιες συγκρούσεις.

        Ρούσος Βρανάς, εφημ. τα Νέα, 24.5.00

 

Αντί πινακίου φακής

14 Ιον.
Ησαύ και Ιακώβ

Ησαύ και Ιακώβ

  Ο Ησαύ ήταν το πρώτο από τα δύο δίδυμα αγόρια του Ισαάκ και της Ρεββέκας, αδελφός του Ιακώβ. Ήταν άνθρωπος της φύσης και αγαπούσε το κυνήγι, σε αντίθεση με τον Ιακώβ ο οποίος ήταν πιο ήσυχος και προτιμούσε να μένει στη σκηνή.

  Μια μέρα ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασμένος στο σπίτι του. Είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο εξάντλησης που κινδύνευε να πεθάνει. Βλέποντας ότι ο αδελφός του μαγείρευε εκείνη τη στιγμή φακή, ζήτησε του δώσει να φάει. Ο Ιακώβ τότε βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει και του ζήτησε για το πιάτο με τη φακή ως ανταμοιβή να του δώσει τα πρωτοτόκια, τα νομικά δικαιώματα, δηλαδή, κληρονομιάς των πρωτότοκων γιων εκείνη την εποχή. Ο Ησαύ λόγω της εξάντλησης και της πείνας που ένιωθε δέχθηκε «αντί πινακίου φακής«, για ένα πιάτο δηλαδή φακής.

  Η φράση «αντί πινακίου φακής» της Παλαιάς Διαθήκης είναι πλέον μια παροιμιώδης έκφραση που σημαίνει με ελάχιστο τίμημα, πολύ χαμηλό αντίτιμο.

NIKOΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ

3 Μάι.
kav

Ο Νίκος Καββαδίας

Ο Νίκος Καββαδίας γεννήθηκε στη Μαντζουρία της Ρωσίας από Κεφαλλονίτες γονείς το 1910. Με το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η οικογένεια εγκαθίσταται στο Αργοστόλι και αργότερα στον Πειραιά.

Το 1929, κι ενώ προηγουμένως είχε δώσει εξετάσεις στην Ιατρική Σχολή στην οποία δε φοίτησε λόγω του θανάτου τού πατέρα του, μπαρκάρει στο φορτηγό «Άγιος Νικόλαος».
Το 1939 παίρνει το δίπλωμα του ραδιοτηλεγραφητή, ενώ στη διάρκεια της κατοχής περνάει στην εθνική αντίσταση στις τάξεις του ΕΑΜ.
Από το 1954 και για είκοσι χρόνια ταξιδεύει συνεχώς με μικρά διαλείμματα. Εξέδωσε τρεις συλλογές: «Μαραμπού» (1933), «Πούσι» (1947) «Τραβέρσο» (1975. Τη συλλογή αυτή δεν πρόλαβε να δει τυπωμένη)
Πέθανε το 1975 στην Αθήνα από εγκεφαλικό επεισόδιο.

Το 1979 o Θάνος Μικρούτσικος κυκλοφόρησε ένα δίσκο-σταθμό για την ελληνική μουσική, το «Σταυρό του Νότου». Πιο συγκεκριμένα, μελοποίησε τα ακόλουθα έντεκα ποιήματα του Καββαδία:

  • Kuro Siwo,
  • Θεσσαλονίκη,
  • Σταυρός του Νότου,
  • Ένα Μαχαίρι,
  • Γυναίκα,
  • Ένας νέγρος θερμαστής από το Τζιμπουτί,
  • Γυναίκα
  • Federico Garcia Lorca,
  • Αρμίδα,
  • Cambay’s water,
  • Εσμεράλδα,
  • Πικρία

Ο δίσκος αυτός, παρά τις κακές κριτικές, είχε πολύ μεγάλη απήχηση στο κοινό και όχι άδικα αναδείχθηκε σ’ έναν από τους πιο σημαντικούς δίσκους στην ιστορία της ελληνικής μουσικής και συνέβαλε στην αναγνώριση του ποιητή Νίκου Καββαδία.

Οι τραγουδιστές που ερμήνευσαν τα τραγούδια ήταν ο Γιάννης Κούτρας, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου και η Αιμιλία Σαρρή.

Ακολουθούν κάποια από αυτά τα τραγούδια

Πηγές

– Δ. Κιτριώτη -Γ. Μυλωνά Βιογραφίες-Εργογραφίες Ελλήνων Συγγραφέων, εκδ. Πατάκη

– musicheaven.gr

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ: ΕΝΑΣ ΙΔΑΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΧΕΙΡ

3 Απρ.
kariotakis

Κ. Καρυωτάκης

Ο Κωνσταντίνος Καρυωτάκης γεννήθηκε στην Τρίπολη στις 30 Οκτωβρίου του 1896 και ήταν το δεύτερο από τα τρία παιδιά του νομομηχανικού Γεώργιου Καρυωτάκη από τα Χανιά και της Αικατερίνης Σκάγιαννη από την Τρίπολη. Λόγω της εργασίας του πατέρα του άλλαζε κατά τα παιδικά του χρόνια συχνά τόπους διαμονής: Λευκάδα, Αργοστόλι, Λάρισα, Πάτρα, Καλαμάτα, Αθήνα και Χανιά.Σε ηλικία 17 ετών ερωτεύεται μια κοπέλα από τα Χανιά, την Άννα Σκορδύλη, μια σχέση που θα τον σημαδέψει. Η Άννα δύο χρόνια αργότερα θα παντρευτεί έναν άλλο άνδρα.

Το 1914 ο Καρυωτάκης πήγε στην Αθήνα να σπουδάσει στη Νομική Σχολή, από την οποία και αποφοίτησε το 1917 με βαθμό «λίαν καλώς». Το 1919 επιστρατεύθηκε αλλά πήρε αναβολή λίγων μηνών λόγω υγείας. Επιχείρησε να εργαστεί ως δικηγόρος, αλλά η έλλειψη πελατών τον οδήγησε στην αναζήτηση μιας θέσης δημοσίου υπαλλήλου

Διορίστηκε στη Νομαρχία Θεσσαλονίκης και, για ν’ αποφύγει τις μεταθέσεις, μεταπήδησε στο Υπουργείο Πρόνοιας στην Αθήνα, όπου και συνδέθηκε με την επίσης ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη.  Το Φεβρουάριο του 1928 αποσπάστηκε στην Πάτρα και στη συνέχεια μετατέθηκε δυσμενώς στην Πρέβεζα λόγω συγκρούσεων που είχε με τους προϊσταμένους του.

Στο μεταξύ οι ποιητικές του αναζητήσεις ξεκινούν από μικρή ακόμη ηλικία. Από τα δεκαέξι του χρόνια δημοσιεύει ποιήματα σε παιδικά περιοδικά και το 1919 δημοσιεύει τη συλλογή «Ο πόνος του Ανθρώπου και των Πραμάτων». Το 1921 εξέδωσε την ποιητική συλλογή «Νηπενθή», ενώ το 1927 τη συλλογή με τίτλο «Ελεγεία και Σάτιρες»

Στην Πρέβεζα έφτασε τον Ιούνιο του 1928, αφού πρώτα επισκέφθηκε στο νοσοκομείο «Σωτηρία» τη Μαρία Πολυδούρη, η οποία έπασχε από φυματίωση. Στην Πρέβεζα τοποθετήθηκε στη Νομαρχία, και συγκεκριμένα στο Γραφείο Εποικισμού και Αποκαταστάσεως Προσφύγων με την αρμοδιότητα να συντάσσει και να ελέγχει τους τίτλους κυριότητας των αγροτεμαχίων που διανέμονταν στους Μικρασιάτες πρόσφυγες.

Το σπίτι στο οποίο έμενε ο Καρυωτάκης στην Πρέβεζα

Το σπίτι στο οποίο έμενε ο Καρυωτάκης στην Πρέβεζα

Η γραφειοκρατία και η ζωή του δημόσιου υπάλληλου του προκαλεί αηδία. Την 1η Ιουλίου του 1928 στέλνει σε ένα ξαδερφό του το ποίημα «Πρέβεζα», ενδεικτικό της ψυχολογικής του κατάστασης:

ΠΡΕΒΕΖΑ

Θάνατος είναι οι κάργες που χτυπιούνται
στους μαύρους τοίχους και τα κεραμύδια,
θάνατος οι γυναίκες, που αγαπιούνται
καθώς να καθαρίζουνε κρεμμύδια.

Θάνατος οι λεροί, ασήμαντοι δρόμοι
με τα λαμπρά, μεγάλα ονόματά τους,
ο ελαιώνας, γύρω η θάλασσα, κι ακόμη
ο ήλιος, θάνατος μες στους θανάτους.

Θάνατος ο αστυνόμος που διπλώνει
για να ζυγίση μια «ελλειπή» μερίδα,
θάνατος τα ζουμπούλια στο μπαλκόνι,
κι ο δάσκαλος με την εφημερίδα.

Βάσις, Φρουρά, Εξηκονταρχία Πρεβέζης.
Την Κυριακή θ’ ακούσουμε την μπάντα.
Επήρα ένα βιβλιάριο Τραπέζης
πρώτη κατάθεσις δραχμαί τριάντα.

Περπατώντας αργά στην προκυμαία,
«Υπάρχω;» λες, κ’ ύστερα «δεν υπάρχεις!»
Φτάνει το πλοίο. Υψωμένη σημαία.
Ίσως έρχεται ο Κύριος Νομάρχης.

Αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους
αυτούς, ένας επέθαινε από αηδία…
Σιωπηλοί, θλιμμένοι, με σεμνούς τρόπους,
θα διασκεδάζαμε όλοι στην κηδεία.

Στις 21 Ιουλίου του 1928 ο Κώστας Καρυωτάκης πήγε στο παραλιακό καφενείο «Ο Ουράνιος Κήπος», ήπιε μια βυσσινάδα, ζήτησε ένα τσιγάρο και μια κόλλα χαρτί όπου έγραψε και τα τελευταία του λόγια. Άφησε στο τραπέζι 75 δραχμές φιλοδώρημα, ενώ η τιμή του αναψυκτικού ήταν 5 δρχ. και περπάτησε 400 περίπου μέτρα προς τη θέση Βαθύ, όπου αυτοκτόνησε μ’ ένα πιστόλι στην καρδιά κάτω από έναν ευκάλυπτο.

Το πιστόλι με το οποίο αυτοκτόνησε και το ιδιόχειρο σημείωμα (Μουσείο Μπενάκη)

Το πιστόλι με το οποίο αυτοκτόνησε και το ιδιόχειρο σημείωμα (Μουσείο Μπενάκη)

 

Στην τσέπη του κουστουμιού του βρέθηκε επιστολή που γράφει τα εξής:

«Είναι καιρός να φανερώσω την τραγωδία μου. Το μεγαλύτερό μου ελάττωμα στάθηκε η αχαλίνωτη περιέργειά μου, η νοσηρή φαντασία και η προσπάθειά μου να πληροφορηθώ για όλες τις συγκινήσεις, χωρίς τις περισσότερες, να μπορώ να τις αισθανθώ. Τη χυδαία όμως πράξη που μου αποδίδεται τη μισώ. Εζήτησα μόνο την ιδεατή ατμόσφαιρά της, την έσχατη πικρία. Ούτε είμαι ο κατάλληλος άνθρωπος για το επάγγελμα εκείνο. Ολόκληρο το παρελθόν μου πείθει γι’ αυτό. Κάθε πραγματικότης μου ήταν αποκρουστική. Είχα τον ίλιγγο του κινδύνου. Και τον κίνδυνο που ήρθε τον δέχομαι με πρόθυμη καρδιά. Πληρώνω για όσους, καθώς εγώ, δεν έβλεπαν κανένα ιδανικό στη ζωή τους, έμειναν πάντα έρμαια των δισταγμών τους, ή εθεώρησαν την ύπαρξή τους παιχνίδι χωρίς ουσία. Τους βλέπω να έρχονται ολοένα περισσότεροι μαζί με τους αιώνες. Σ’ αυτούς απευθύνομαι. Αφού εδοκίμασα όλες τις χαρές (!!!), είμαι έτοιμος για έναν ατιμωτικό θάνατο. Λυπούμαι τους δυστυχισμένους γονείς μου, λυπούμαι τα αδέλφια μου. Αλλά φεύγω με το μέτωπο ψηλά. Ήμουν άρρωστος. Σας παρακαλώ να τηλεγραφήσετε, για να προδιαθέση την οικογένειά μου, στο θείο μου Δημοσθένη Καρυωτάκη, οδός Μονής Προδρόμου, πάροδος Αριστοτέλους, Αθήνας» Κ.Γ.Κ.

[Υ.Γ.] Και για ν’ αλλάξουμε τόνο. Συμβουλεύω όσους ξέρουν κολύμπι να μην επιχειρήσουνε ποτέ να αυτοκτονήσουν δια θαλάσσης. Όλη νύχτα απόψε επί δέκα ώρες, εδερνόμουν με τα κύματα. Ήπια άφθονο νερό, αλλά κάθε τόσο, χωρίς να καταλάβω πώς, το στόμα μου ανέβαινε στην επιφάνεια. Ωρισμένως, κάποτε, όταν μου δοθεί η ευκαιρία, θα γράψω τις εντυπώσεις ενός πνιγμένου». Κ.Γ.Κ. (Κώστας Γ. Καρυωτάκης).

Εκτός από τις ποιητικές του συλλογές, ο Καρυωτάκης έγραψε κάποια πεζά, ενώ ασχολήθηκε και με μεταφράσεις ξένων λογοτεχνών. Η ποίησή του διαφέρει από αυτή των παλιότερών του ποιητών, καθώς διακρίνεται για την αίσθηση της ματαιότητας, τον αντιηρωισμό της, τον σαρκαστικό της τόνο και απεχθάνεται το πομπώδες ύφος, τον στόμφο και τον φθηνό αισθηματισμό.

Ποιήματά του έχουν μελοποιήσει συνθέτες και συγκροτήματα, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, τα «Υπόγεια Ρεύματα», η Λένα Πλάτωνος, ο Μίμης Πλέσσας, ο Γιάννης Σπανός, ο Γιάννης Γλέζος και ο Νίκος Ξυδάκης.

Φωτογραφία του νεκρού Καρυωτάκη

Φωτογραφία του νεκρού Καρυωτάκη

Οι λόγοι της αυτοκτονίας του Καρυωτάκη

Κανείς δεν έχει καταλήξει μέχρι σήμερα στους λόγους αυτοκτονίας του ποιητή. Κατά καιρούς την έχουν αποδώσει στη μονότονη και καταθλιπτική εργασία του, στη δυσμενή μετάθεσή του στην Πρέβεζα, στη χρήση ναρκωτικών (κατηγορία η οποία δεν ευσταθεί). Προφανώς , η πράξη του αυτή ήταν συνδυασμός αρκετών παραγόντων, αν επιπλέον λάβουμε υπόψη ότι έπασχε από σύφιλη, ένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα, ανίατο εκείνη την εποχή, το οποίο, πέρα από το ότι ήταν επώδυνο για τον πάσχοντα, αποτελούσε κοινωνικό στίγμα. Εκτός όλων αυτών, όμως, τελευταία υποστηρίζεται ότι ο Καρυωτάκης πιθανόν να έπεσε θύμα σκευωρίας από το Υπουργείο λόγω της αξιόλογης συνδικαλιστικής δράσης που είχε αναπτύξει (γι’ αυτό και η μετάθεση στην Πρέβεζα). Στο πλαίσιο αυτών των διώξεων πιθανολογείται ότι του είχε απευθυνθεί μια κατηγορία που θα μπορούσε να είναι κι αυτή του μαστροπού, κάτι βέβαια που ο νεαρός ποιητής δεν μπόρεσε ν’ αντέξει.

Ο δεσμός με την Πολυδούρη

Η Μαρία Πολυδούρη ερωτεύθηκε τον Καρυωτάκη, όταν γνωρίστηκαν στη Νομαρχία Αθηνών, όπου υπηρετούσαν και οι δύο. Συναντήθηκαν για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 1922 και μεταξύ τους αναπτύχθηκε ένας ισχυρός δεσμός, ο οποίος επηρέασε καθοριστικά τη ζωή και το έργο της. Το καλοκαίρι του 1922 ο Καρυωτάκης ανακάλυψε ότι έπασχε από σύφιλη και ζήτησε από τη Μαρία να χωρίσουν. Αυτή αρνήθηκε και του πρότεινε να παντρευτούν χωρίς να κάνουν παιδιά, κάτι που δε δέχτηκε ο Καρυωτάκης. Η Μαρία αμφέβαλε για την ειλικρίνειά του, θεώρησε ότι η σύφιλη του ήταν απλώς ένα πρόσχημα του αγαπημένου της για να την εγκαταλείψει και πίστεψε ότι η πραγματική αιτία ήταν ο απελευθερωμένος και ατίθασος χαρακτήρας της. 

Το τραγούδι που ακολουθεί είναι σε ποίηση της Μαρίας Πολυδούρη και μουσική Δημ. Παπαδημητρίου. Πρόκειται για ποίημα που έγραψε για τον Κ.Καρυωτάκη

Πηγές

Γ.Σαββίδης, «Κ. Καρυωτάκης, Ποιήματα και Πεζά» εκδ. Εστία

Εγκυκλοπαίδεια Δομή

http://el.wikipedia.org

lifo.gr

Μύρτις

5 Μαρ.
Η Μύρτις

Η Μύρτις

     Tι κι αν πέρασαν 2440 χρόνια από το θάνατό της! Η Μύρτις είναι εδώ. Είναι εδώ να μας θυμίζει απ’ τη μια το αθηναϊκό μεγαλείο του 5ου αι. π.Χ, απ’ την άλλη τις ζοφερές στιγμές των αρχών του Πελοποννησιακού πολέμου.

     Η μικρή κοκκινομάλλα ήταν μόλις 11 χρόνων, όταν έχασε τη ζωή της εξαιτίας του λοιμού, μιας επιδημικής ασθένειας που έπληξε την Αθήνα στο τέλος του 5ου αι. π.χ. Για την ασθένεια αυτή σήμερα οι επιστήμονες πιστεύουν ότι πρόκειται για τυφοειδή πυρετό, από τα συμπεράσματα που έβγαλαν μελετώντας τα δόντια των νεκρών. Αυτός ακριβώς ο τυφοειδής πυρετός στοίχισε τη ζωή τού ενός τρίτου του συνόλου του πληθυσμού της Αθήνας εκείνης της εποχής και, βέβαια, και τη ζωή του μεγάλου πολιτικού άνδρα της Αθήνας του Περικλή.

    Η εντεκάχρονη Μύρτις τάφηκε μάλλον γρήγορα μαζί με άλλους 150 ανθρώπους σ’ έναν ομαδικό τάφο στην περιοχή του Κεραμεικού, καθώς η κατάσταση ήταν τέτοια που δεν επέτρεπε ατομική ταφή συνοδευόμενη από τις καθιερωμένες νεκρικές τιμές.

     Σε ανασκαφές που πραγματοποίησαν οι αρχαιολόγοι στα 1994-95 λόγω των έργων του Μετρό ανακάλυψαν αυτόν τον ομαδικό τάφο και κατάλαβαν ότι πρόκειται για θύματα του τυφοειδούς πυρετού. Ανάμεσα στα πολλά κρανία ξεχώρισαν αμέσως το κρανίο αυτού του εντεκάχρονου κοριτσιού, καθώς ήταν το καλύτερα διατηρημένο από τα οκτώ παιδικά κρανία που βρέθηκαν. Δεν έλειπαν οστά, ενώ είχε στη θέση τους όλα τα δόντια.

     Το φύλο της οι επιστήμονες το συμπέραναν από το πηγούνι της, που δεν είναι τόσο έντονο όσο των αγοριών, τα «μαλακά» τόξα στην περιοχή των φρυδιών και τη διάμετρο των κυνοδόντων της που είναι μικρότερος σε σχέση με τον αγοριών. Όσο για την ηλικία της, αυτή φάνηκε από την εμφάνιση των μόνιμων δοντιών και τη μορφολογία των ακρορριζίων τους.

     Δε χρειάστηκε καιρός να της δώσουν κι όνομα. Το πραγματικό όνομα του κοριτσιού βέβαια δεν το γνωρίζουμε, γι’ αυτό οι επιστήμονες επέλεξαν το «Μύρτις», ένα απλό και εύηχο όνομα. Η Μύρτις λογικά είχε γεννηθεί στην Αθήνα περίπου το 440 π.Χ., ήταν μικρούλα, όταν χτιζόταν ο Παρθενώνας, και ο θάνατος τής στέρησε τις όποιες χαρές της ενήλικης ζωής. Κι όταν λέμε θάνατος, εννοούμε το βιολογικό θάνατο….

      Κι αυτό, γιατί οι επιστήμονες φρόντισαν σήμερα να δώσουν σάρκα (τα οστά … υπήρχαν) στο άτυχο αυτό κορίτσι. Πιο συγκεκριμένα, με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας και τις εξελιγμένες επιστημονικές γνώσεις ο καθηγητής ορθοδοντικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μανόλης Παπαγρηγοράκης, έδωσε μια μορφή, που είναι μάλλον πολύ κοντά στην πραγματική της μορφή. Όσο για το χρώμα των μαλλιών, του δέρματος και των ματιών, αυτό επιλέχθηκε με βάση τα χρώματα των ανθρώπων εκείνης της εποχής. Βέβαια, όπως επισήμανε κι ο κ. Παπαγρηγοράκης, θα πρέπει να διευκρινιστεί πως δε γνωρίζουμε σίγουρα αν η Μύρτις ήταν Αθηναία. Υπάρχει η πιθανότητα να ήταν και μια δούλη, οπότε είναι προτιμότερο να μιλάμε για κάτοικο Αθήνας και όχι για Αθηναία.

Το βίντεο που ακολουθεί αναφέρεται στην έκθεση της Μύρτιδος στο Μουσείο Γουλανδρή.

Πηγές

Myrtis.gr

Εφημ. Τα Νέα