Το βυζαντινό «καπηλείον»

10 Μάι.

     Στα αρχαία ελληνικά «καπηλεύω» σημαίνει «εμπορεύομαι». Στο Βυζάντιο, λοιπόν, «κάπηλος» ήταν γενικά ο καθένας που ασχολούταν με το εμπόριο. Συνήθως όμως το επάγγελμα του κάπηλου παρέπεμπε στον ιδιοκτήτη ταβέρνας ή καπηλείου ή κρασοπουλείου. Πράγματι, οι κάπηλοι ήταν ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας στην οποία προηγούνταν οι αμπελουργοί, οι οινηγοί και οι οινέμποροι. Τα καπηλεία ήταν χώροι όπου, όπως άλλωστε και σήμερα, σέρβιραν κρασί συνοδευόμενο από τρόφιμα και έπαιρναν το όνομά τους από το όνομα του ιδιοκτήτη τους. Ιδιοκτήτης μπορούσε ακόμη να είναι και κάποιος μοναχός ή, συχνά, κάποιος που ασκούσε και ένα άλλο επάγγελμα που από μόνο του δεν μπορούσε να τον συντηρήσει. Έτσι, σήμερα γνωρίζουμε για τους κάπηλους-νεκροθάπτες ή τους κάπηλους-πιπτακάριους (παρασκευαστές ειδών ζαχαροπλαστικής με φυστίκια).
     Όσο αυξανόταν ο πληθυσμός στα αστικά κέντρα της Αυτοκρατορίας τόσο αυξάνονταν και τα καπηλεία. Γνωρίζουμε μάλιστα ότι ο αριθμός τους πολλαπλασιάστηκε στα χρόνια των Κομνηνών λόγω της συρροής στην Βασιλεύουσα Φράγκων
      Σε γενικές γραμμές, το επάγγελμα του κάπηλου θεωρούταν βάναυσο εξαιτίας των θορυβωδών σκηνών που λάμβαναν χώρα στα καπηλεία αλλά και του έκλυτου βίου των γυναικών που εργάζονταν εκεί. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα τα καπηλεία έφτασαν να ταυτίζονται με τα πορνεία.

 

Εικόνα ενός καπηλειού της Δύσης. Από τον πίνακα του Πίτερ Μπρίγκελ «Γάμος χωρικών»

Εικόνα ενός καπηλειού της Δύσης. Από τον πίνακα του Πίτερ Μπρίγκελ «Γάμος χωρικών»

 

 Τα μέτρα του κράτους
Το κράτος έπαιρνε διάφορα μέτρα για την αποφυγή ταραχών και τη διαφύλαξη της ησυχίας. Έτσι, για παράδειγμα, έπρεπε οι ταβέρνες να εξυπηρετούν τους πελάτες τους εντός και όχι έξω, σε στενά δρομάκια. Επίσης, σύμφωνα με το Επαρχικό Βιβλίο, τις Κυριακές και τις μεγάλες γιορτές οι κάπηλοι όφειλαν να ανοίγουν τις ταβέρνες μετά τις 2.00 το μεσημέρι και να τις κλείνουν στις 2.00 το βράδυ, προκειμένου ν’ αποφεύγονται η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και οι συνακόλουθες συμπλοκές. Αλλά και τις εισόδους των μαγαζιών τους έπρεπε να τις έχουν όχι μπροστά, αλλά από πλάγια και την πόρτα να την καλύπτουν με ένα ύφασμα.

Κερδοσκοπία
Οι κάπηλοι, προκειμένου ν’ αυξήσουν το κέρδος τους, συχνά έριχναν στο κρασί νερό. Ο Μ. Βασίλειος αναφέρει ότι «οἱ κάπηλοι μίσγουσι τόν οἶνον ὕδατι», ενώ ο Μιχαήλ Ψελλός έγραφε: «οὐκ ἔσμιξα τῶ οἴνω, ὥσπερ ὁ κάπηλος, ὕδωρ». Πέρα όμως από το νέρωμα του κρασιού, προσπαθούσαν να κερδίσουν εξαπατώντας τους πελάτες τους χρησιμοποιώντας και λιποβαρή δοχεία.

Φορολογία
Στα καταστήματα αυτά, καθώς και στα συγγενή καπηλομαγειρεία, επιβαλλόταν ειδικός φόρος, ο καπηλειατικός, όπως μας πληροφορεί και σχετικό χρυσόβουλο του Ανδρονίκου Παλαιολόγου προς τους καπήλους της Μονεμβασίας, όπου αυτοί «καπηλειατικού ή ετέρου τινός κεφαλαίου διατηρώνται ανενόχλητοι και αδιάσειστοι παντελώς».

Αντί κρασιού
Πολλά καπηλεία, εκτός από κρασί, διέθεταν στους πελάτες τους και άλλα είδη ποτών, που ήταν υποκατάστατα του οίνου και είχαν ευρεία κατανάλωση, αφού ήταν φθηνότερα. Αυτά τα ποτά οι βυζαντινοί τα ονόμαζαν σίκερα. Οι καταναλωτές τους, λοιπόν, οι σικεροπότες, έπιναν αυτούς τους «υποτυπώδεις οίνους» (μυρτίτη, μηλίτη, φοινικίτη, κυδωνίτη, σταφιδίτη, απίτη, δηλαδή απιδόκρασο, και άλλους), κυρίως λόγω του χαμηλού τους κόστους.

 

Φωτογραφία από ένα καπηλειό της δεκαετίας των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών στην Ελλάδα (από istorikesfotografies.blogspot.com)

Φωτογραφία από ένα καπηλειό των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών στην Ελλάδα (από istorikesphotografies.blogspot.com)

 

Πηγές

Φαίδων Κουκουλές, Βυζαντινών βίος και πολιτισμός, τομ. Β’, εκδ. Παπαζήση

http://www.adraptis.com

http://www.istoria.gr

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: