Αρχείο | Σεπτεμβρίου, 2014

Το γεφύρι της Άρτας

18 Σεπτ.
Το γεφύρι της Άρτας

Το γεφύρι της Άρτας

To γεφύρι της Άρτας είναι η πετρόκτιστη γέφυρα που ενώνει τις δύο όχθες του ποταμού Άραχθου στα δυτικά της πόλης της Άρτας. Είναι από τα πλέον γνωστά παραδοσιακά γεφύρια, αφενός μεν λόγω της περίτεχνης αρχιτεκτονικής του, αφετέρου δε λόγω του ομώνυμου δημοτικού τραγουδιού που αναφέρεται στη θεμελίωσή του.

Η θεμελίωσή του και η ιστορία του
      Το πότε ακριβώς χτίστηκε το γεφύρι δεν είναι εξακριβωμένο. Το πιο πιθανό είναι ότι θεμελιώθηκε στα χρόνια του Πύρρου του Α’ κατά τον 3ο αι. π.Χ. και ολοκληρώθηκε σε τρεις περιόδους επί Δεσποτάτου της Ηπείρου.
      Τη σημερινή του μορφή, πάντως, την απέκτησε τα έτη 1602-1606 μΧ. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι τη χρηματοδότηση της κατασκευής του έγινε από έναν Αρτινό παντοπώλη, τον Ιωάννη Θιακογιάννη ή Γυφτοφάγο, ο οποίος προφανώς είχε εμπορικές δραστηριότητες και είχε ενδιαφέρον για τη διάβαση του Αράχθου ποταμού από τα μουλάρια με τα φορτία του.
      Το σημερινό μήκος του πέτρινου γεφυριού της Άρτας φτάνει στα 145 μέτρα και το πλάτος του είναι 3,75 μέτρα. Διαθέτει τέσσερις ημικυκλικές καμάρες που δεν έχουν καμία συμμετρία μεταξύ τους και στηρίζονται σε ευρείες βάσεις.
     Η μεγαλύτερη καμάρα, που λόγω του ανοίγματός της ήταν περισσότερο επισφαλής, από άγνωστη αιτία γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε στην τουρκοκρατία. Ακριβώς η ανακατασκευή αυτής της ψηλής καμάρας είναι μάλλον η αιτία που γέννησε το θρύλο της στοίχειωσης της γυναίκας του πρωτομάστορα και το αντίστοιχο δημοτικό τραγούδι. Σύμφωνα με σωσμένες γραπτές μαρτυρίες η κατασκευή αυτή έγινε το έτος 1612 μΧ, οι εργασίες κράτησαν τρία χρόνια, μέχρι το 1615 μ.Χ. και η νέα καμάρα έγινε ακόμη ψηλότερη.

Η ψηλότερη καμάρα

Η ψηλότερη καμάρα

      Το 1881, όταν απελευθερώθηκε η Άρτα από τους Τούρκους, το γεφύρι ήταν το σύνορο της ελεύθερης Ελλάδας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μάλιστα το σημερινό Λαογραφικό Μουσείο που βρίσκεται στο δυτικό άκρο του γεφυριού (με σχέδια του Τσίλερ) αρχικά χρησιμοποιήθηκε από τους Τούρκους ως φυλάκιο και στη συνέχεια ως Τελωνείο.

Το λαογραφικό μουσείο

Το λαογραφικό μουσείο

     Στο τέλος της δεκαετίας του 1930 πλάι στα αρχαία βάθρα προστέθηκαν και τσιμεντένια – αισθητικά εκτρώματα – για τη στήριξη ξύλινης αρχικά γέφυρας, την οποία οι Γερμανοί κατακτητές ενίσχυσαν με σιδηροδοκούς για τη διέλευση των οχημάτων τους.
     Στις 23 Σεπτεμβρίου του 1944, όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν, διέταξαν να ανατιναχθεί το πέτρινο γεφύρι της Άρτας, αλλά ο γερμανός σαμποτέρ προφανώς εκτίμησε το μέγεθος του εγκλήματος, δεν υπάκουσε στη διαταγή και το γεφύρι σώθηκε. Άλλη άποψη αναφέρει ότι κάποιος Γερμανός στρατιώτης Λούντβιχ, μάλλον αρχαιολόγος, γύρισε κρυφά πίσω και απενεργοποίησε τον εκρηκτικό μηχανισμό.
     Το έτος 1945 κατασκευάσθηκε κανονική σιδηρογέφυρα η οποία σε συνδυασμό με τις χονδροειδείς τσιμεντοβάσεις της κατέστρεψε τη βόρεια όψη του παλιού γεφυριού.
     Τη δεκαετία του 1980 από το μνημείο αφαιρέθηκαν τα τσιμεντένια εκτρώματα κι αυτό ξαναβρήκε την αρχική του λάμψη. Έγιναν σημαντικές στερεωτικές εργασίες και πολλές τσιμεντενέσεις.
     Σήμερα, μετά την κατασκευή του υδροηλεκτρικού φράγματος της ΔΕΗ στο Πουρνάρι του Πέτα το 1981, δεν υπάρχει πλέον συνεχής ροή στο ποτάμι του Αράχθου.

Ο θρύλος του γεφυριού και το ομώνυμο δημοτικό τραγούδι
     Στο χτίσιμο του γεφυριού αναφέρονται θρύλοι γοητευτικοί, με συγκινητικότερο εκείνο της θυσίας της γυναίκας του πρωτομάστορα. Το γνωστό δημοτικό τραγούδι «Της Άρτας το γεφύρι», που υπήρξε πρότυπο για παραλλαγές σε όλη τη Βαλκανική χερσόνησο, αναφέρει ότι 60 μαθητές και 45 μάστοροι (μηχανικοί) υπό τον Αρχιμάστορα προσπαθούσαν να κτίσουν τη γέφυρα της οποίας τα θεμέλια κάθε πρωί ήταν κατεστραμμένα. Τελικά, ένα πουλί με ανθρώπινη φωνή γνωστοποίησε πως, για να στεριώσει η γέφυρα, απαιτείται η ανθρωποθυσία της συζύγου του Πρωτομάστορα. Το οποίο και έγινε με κατάρες που καταλήγουν σε ευχές. Το τραγούδι αυτό είναι γραμμένο σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο.
     Η ιστορική έρευνα διατυπώνει ότι ο θρύλος αυτός έκρυβε πολλά χρόνια μια ιστορική αλήθεια για την περιοχή της Άρτας και γενικότερα της Ηπείρου. Όταν χρειάστηκε να περάσει από τη περιοχή μεγάλη δύναμη τουρκικού στρατού ζητήθηκε η βοήθεια των κατοίκων για τη δημιουργία μιας γέφυρας. Τότε προστρέξανε πάρα πολλοί δηλώνοντας ότι γνωρίζουν να κτίζουν, προκειμένου να κερδίσουν κάποια εύνοια. Όταν όμως έμαθαν οι κάτοικοι το σκοπό για τον οποίο θα πέρναγε το τουρκικό ασκέρι, πήγαιναν τη νύκτα και γκρέμιζαν ό,τι την προηγούμενη οι ίδιοι είχαν φτιάξει. Όταν οι Τούρκοι ζήτησαν να μάθουν γιατί αργεί τόσο πολύ το έργο, εκείνοι απάντησαν ότι τελικά είναι στοιχειωμένο το μέρος πιστεύοντας ότι οι Τούρκοι ή δε θα περνούσαν ή ότι θα επέστρεφαν. Τότε ο τούρκος διοικητής (το … πουλάκι του τραγουδιού) διέταξε τη σύλληψη του Πρωτομάστορα και της γυναίκας του και τη θανάτωσή τους. Τότε, φοβούμενοι όλοι οι άλλοι εμπλεκόμενοι στο έργο της ανέγερσης Έλληνες για τη τύχη που θα τους περίμενε, έσπευσαν και ολοκλήρωσαν το γεφύρι συνοδεύοντας με κατάρες το τουρκικό ασκέρι αναπολώντας την αλλοτινή δόξα της φυλής που επί Μ. Αλεξάνδρου έφθασαν από Δούναβη μέχρι Ευφράτη. Μετά όμως την εθνεγερσία του 1821 και αναμένοντας την απελευθέρωσή τους από τον ελληνικό στρατό (αδελφό στη ξενιτιά) οι προηγούμενες κατάρες έγιναν ευχές.

Ο πλάτανος του Αλή Πασά
Κοντά στο γεφύρι βρίσκεται και ο περίφημος πλάτανος του Αλή Πασά. Από τον ίσκιο του ο Αλή πασάς απολάμβανε τον απαγχονισμό όσων καταδίκαζε. Ο δημοτική παράδοση αναφέρεται στο γεγονός με το τραγούδι «Τι έχεις καημένε πλάτανε και στέκεις μαραμένος με τις ριζούλες στο νερό; Αλή πασάς επέρασε και δεν μπορώ να πιώ».

Η σημερινή χρήση του όρου
Ο όρος «Γεφύρι της Άρτας» αποτελεί σήμερα μεταφορική έκφραση που παραπέμπει σε έργο το οποίο αργεί να ολοκληρωθεί, όπως και στο θρύλο του τραγουδιού.

Ακολουθεί ένα βίντεο 3D με θέμα το γεφύρι της Άρτας:

Πηγές

el.wikipedia.org

http://www.epirus.org

Advertisements