Αρχείο | Οκτώβριος, 2014

Οι μινωικές τοιχογραφίες

24 Οκτ.

Η ΠΑΡΙΖΙΑΝΑ

 

Η παριζιάνα

Η παριζιάνα

Πρόκειται για τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού. Εικονίζεται μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής σε θέση προφίλ.
Ονομάστηκε «Παριζιάνα» από τον Άρθουρ Έβανς, γιατί το 1903 (έτος που ανακαλύφθηκε) τα μεγάλα μάτια, τα κατσαρά μαλλιά, τα έντονα κόκκινα χείλη και η ανασηκωμένη μύτη θεωρούνταν τα ιδεώδη της γυναικείας ομορφιάς, τα οποία μόνο μια όμορφη γυναίκα από … το Παρίσι μπορούσε να τα ενσαρκώσει.

 

 

 

Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΝΑ

Ο πρίγκιπας με τα κρίνα

Ο πρίγκιπας με τα κρίνα

 

 Η τοιχογραφία σώζεται πολύ αποσπασματικά και έχει συμπληρωθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Η σύνθεση είναι πολύχρωμη, γεμάτη ζωντάνια. Εικονίζεται επιβλητική ανδρική μορφή, που βαδίζει προς τα αριστερά σε απροσδιόριστο ερυθρό φόντο. Φοράει το τυπικό μινωικό περίζωμα με φαρδιά ζώνη, περιδέραιο στο λαιμό και πλούσιο κάλυμμα κεφαλής διακοσμημένο με κρίνα και φτερά παγωνιού. Η στάση των χεριών του δείχνει ότι ίσως έσερνε με το αριστερό του χέρι ένα ζώο ή κάποιο μυθικό τέρας, γρύπα ή σφίγγα. Ο νέος ονομάσθηκε από τους ερευνητές «πρίγκηπας», γιατί θεωρήθηκε ότι αποδίδει το βασιλιά-ιερέα, που ζούσε στο ανάκτορο της Κνωσού.

 

 

 

 

 H ΧΟΡΕΥΤΡΙΑ

Η χορεύτρια

Η χορεύτρια

 

 

Όμορφη Μινωίτισσα με ωραίο φόρεμα και όμορφα χτενισμένα μαλλιά, που ανεμίζουν από το χορό.

 

 

 

 

 

 ΟΙ ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΚΥΡΙΕΣ

 

Οι γαλάζιες κυρίες

Οι γαλάζιες κυρίες

Όμορφες Μινωίτισσες που κουβεντιάζουν. Έχουν ωραία φορέματα, σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, όμορφα χτενισμένα μαλλιά και πολύτιμα κοσμήματα.

 

 

 

 

 ΠΟΜΠΗ ΝΕΩΝ

 

Πομπή νέων

Πομπή νέων

Νέοι λαμβάνουν μέρος σε θρησκευτική πομπή και φέρουν αγγεία με δώρα για τη θεότητα ή για το βασιλιά. Η τοιχογραφία αυτή κοσμούσε τον λεγόμενο «διάδρομο της πομπής» του ανακτόρου της Κνωσού

 

 

 

 Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ

Η αίθουσα του θρόνου

Η αίθουσα του θρόνου

 

 Η αίθουσα του θρόνου της Κνωσού βρισκόταν στη βόρεια πλευρά των ιερών διαμερισμάτων και η είσοδος σε αυτήν γινόταν από την κεντρική αυλή. Στη μία μακριά πλευρά της αίθουσας αυτής δέσποζε ένας λίθινος θρόνος, που είχε κατασκευαστεί έτσι ώστε να μιμείται ξύλο. Μία τοιχογραφία παρουσίαζε ένα ζευγάρι γρύπες να πλαισιώνουν το θρόνο. Στην απέναντι πλευρά βρισκόταν μία δεξαμενή καθαρμών, υποδηλώνει τον ιερό χαρακτήρα του χώρου. Η αίθουσα του θρόνου αποτελεί ένα μοναδικό εύρημα με καθαρά μινωικό χαρακτήρα, αν και παρατηρούνται ομοιότητες με το μυκηναϊκό μέγαρο, όπως είναι γνωστό από το ανάκτορο της Πύλου.
Αρχικά θεωρήθηκε ότι ο θρόνος είναι η έδρα του Μίνωα, ο οποίος δεχόταν στη συγκεκριμένη αίθουσα τους υπηκόους του.
Νεότερες ερμηνείες ωστόσο, που λαμβάνουν υπόψη το θεοκρατικό χαρακτήρα της ηγεσίας στη μινωική Κρήτη, τείνουν να χαρακτηρίσουν το θρόνο ως ιερατικό και όχι ως θρόνο του μινωίτη ηγέτη

 

 

ΤΑ ΔΕΛΦΙΝΙΑ

Τα δελφίνια

Τα δελφίνια

 

 Η τοιχογραφία αυτή προέρχεται από τo μέγαρο της βασίλισσας. Δελφίνια κολυμπούν ανάμεσα σε ψάρια, μέσα στα κύματα.

 

 

 

 ΤΑ ΤΑΥΡΟΚΑΘΑΨΙΑ

Τα ταυροκαθάψια

Τα ταυροκαθάψια

 

Τα ταυροκαθάψια ήταν ένα αγώνισμα που συνηθιζόταν πολύ στα μινωικά χρόνια. Περιλάμβανε το πιάσιμο του ταύρου από τα κέρατα, το επικίνδυνο άλμα στη ράχη του ζώου και τέλος το πήδημα στο έδαφος πίσω του
Στο κέντρο της σκηνής υπάρχει ένας ταύρος, ο οποίος «αιωρείται», ως αποτέλεσμα της επιθυμίας του καλλιτέχνη να αποδώσει την ορμητική, επιθετική κίνηση του ζώου. Οι δύο ακριανές μορφές είναι γυναικείες, μία στηριγμένη στα κέρατά του, μία πίσω του. Στη μέση βλέπουμε έναν άνδρα σε ακροβατική κίνηση στην πλάτη του ζώου.
Για τους άνδρες χρησιμοποιείται η κόκκινη ώχρα, ενώ για τις γυναίκες το λευκό, κάτι που παρατηρείται επίσης στις κυκλαδικές και μυκηναϊκές τοιχογραφίες, ενώ το χρώμα του φόντου είναι γαλάζιο (μάλλον αιγυπτιακό γαλάζιο).

 

 

 

 

ΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ ΠΟΥΛΙ

Το γαλάζιο πουλί

Το γαλάζιο πουλί

 
Ένα γαλάζιο πουλί κάθεται σε βράχο. Τριγύρω υπάρχουν διάφορα αγριολούλουδα.

 

 

 

 Ο ΡΥΤΟΦΟΡΟΣ

Ο ρυτοφόρος

Ο ρυτοφόρος

Ένας νέος, που κρατάει ρυτό (είδος αγγείου), λαμβάνει μέρος σε θρησκευτική πομπή.

 

 

 

 

Κι ένα σύντομο βίντεο για την Κνωσό

 

 

 

ΠΗΓΕΣ

katsba.ueuo.com

el.wikipaideia.org

Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»

Advertisements

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ

12 Οκτ.
"Ερωτόκριτος και Αρετούσα". Έργο του 1933 του ζωγράφου Θεόφιλου

«Ερωτόκριτος και Αρετούσα». Έργο του 1933 του ζωγράφου Θεόφιλου. Η Αρετούσα ανταποκρίνεται στον έρωτα του Ερωτόκριτου, ο οποίος έχει ανεβεί με σχοινένια σκάλα στο μπαλκόνι της

Πρόκειται για ένα πολύστιχο αφηγηματικό ποιήμα, μια έμμετρη μυθιστορία ουσιαστικά, του 17ου αι. Συνθέτης του είναι – σύμφωνα με την πληροφορία που μας παρέχει στον επίλογο – ο Βιτσέντζος Κορνάρος από τη Σητεία της Κρήτης.
Το ποίημα αποτελείται από 10.052 ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους με ζευγαρωτή ομοιοκαταλήξία.
Η γλώσσα του είναι η καθαρή δημοτική, όπως αυτή διαμορφώθηκε στην ανατολική Κρήτη, σχεδόν ολότελα απαλλαγμένη από λόγια ή κένα στοιχεία.
Η υπόθεση του έργου είναι εμπνευσμένη από το προβηγκιανό ποίημα «Πάρις και Βιέννα», χωρίς όμως ο Βιτσέντζος Κορνάρος να το μιμείται δουλικά.
Ο Ερωτόκριτος διαδόθηκε ευρύτατα σε λαϊκές εκδόσεις. Το μοναδικό χειρόγραφο που σώζεται σήμερα έχει χρονολογία 1710 και φυλάσσεται στο Βρετανικό μουσείο.

Ο κόσμος του ποιήματος
Το έργο διαδραματίζεται στην αρχαία Αθήνα, ο κόσμος όμως που απεικονίζει είναι αόριστος από ιστορική άποψη, συμβατικός και παραμυθένιος. Χαρακτηριστικό είναι ότι παράλληλα με τις αρχαιοελληνικές αναφορές, εμφανίζονται αναχρονισμοί και πολλά στοιχεία του δυτικού κόσμου, όπως η κονταρομαχία.

Η υπόθεση
Η υπόθεση χωρίζεται σε πέντε τμήματα και είναι συνοπτικά η εξής:

Α.
Ο βασιλιάς της Αθήνας Ηράκλης και η σύζυγός του αποκτούν ύστερα από πολλά χρόνια γάμου μια κόρη, την Αρετούσα. Τη βασιλοπούλα ερωτεύεται ο Ερωτόκριτος, γιος τού πιστού συμβούλου του βασιλιά, Πεζόστρατου. Επειδή δεν μπορεί να φανερώσει τον έρωτά του, πηγαίνει κάτω από το παράθυρό της τις νύχτες και της τραγουδά. Η κοπέλα σταδιακά ερωτεύεται τον άγνωστο τραγουδιστή. Ο Ηράκλης, όταν μαθαίνει για τον τραγουδιστή, του στήνει ενέδρα για να τον συλλάβει, ο Ερωτόκριτος όμως μαζί με τον αγαπημένο του φίλο Πολύδωρο σκοτώνει δέκα σωματοφύλακες τού βασιλιά. Ο Ερωτόκριτος, καταλαβαίνοντας ότι ο έρωτάς του δεν μπορεί να έχει αίσια έκβαση, ταξιδεύει στη Χαλκίδα για να ξεχάσει. Στο διάστημα αυτό ο πατέρας του αρρωσταίνει και, όταν η Αρετούσα τον επισκέπτεται, βρίσκει στο δωμάτιο του Ερωτόκριτου μια ζωγραφιά που την απεικονίζει και τους στίχους που της τραγουδούσε. Όταν εκείνος επιστρέφει, ανακαλύπτει την απουσία της ζωγραφιάς και των τραγουδιών και μαθαίνει ότι μόνο η Αρετούσα τους είχε επισκεφτεί. Επειδή καταλαβαίνει ότι αποκαλύφθηκε η ταυτότητά του και ότι μπορεί να κινδυνεύει, μένει στο σπίτι προσποιούμενος ασθένεια και η Αρετούσα τού στέλνει για περαστικά ένα καλάθι με μήλα, ως ένδειξη ότι ανταποκρίνεται στα συναισθήματά του.

Β.
Ο βασιλιάς οργανώνει κονταροχτύπημα, για να διασκεδάσει την κόρη του. Παίρνουν μέρος πολλά αρχοντόπουλα από όλον τον γνωστό κόσμο, αλλά νικητής αναδεικνύεται ο Ερωτόκριτος, ο οποίος και στεφανώνεται με το στεφάνι της νίκης από τα χέρια της αγαπημένης του Αρετούσας.

Γ.
Ο Ερωτόκριτος αρχίζει να συναντιέται κρυφά με την Αρετούσα στο παράθυρό της. Η κοπέλα παρακινεί τον Ερωτόκριτο να τη ζητήσει από τον πατέρα της. Το έργο αυτό αναλαμβάνει ο πατέρας του Ερωτόκριτου, Πεζόστρατος. Ο βασιλιάς, όταν ακούει το αίτημα του συμβούλου του, διώχνει τον ίδιο εξοργισμένος και εξορίζει τον Ερωτόκριτο. Ταυτόχρονα φτάνουν προξενιά για την Αρετούσα από το βασιλιά του Βυζαντίου. Η κοπέλα αμέσως αρραβωνιάζεται κρυφά με τον Ερωτόκριτο, πριν αυτός εγκαταλείψει την πόλη.

Δ.
Η Αρετούσα αρνείται να δεχθεί το προξενιό και ο βασιλιάς τη φυλακίζει μαζί με την πιστή παραμάνα της σ’ ένα σκοτεινό και υγρό μπουτρούμι. Έπειτα από τρία χρόνια, όταν οι Βλάχοι πολιορκούν την Αθήνα, εμφανίζεται ο Ερωτόκριτος μεταμφιεσμένος με μαγικό τρόπο σε Σαρακηνό. Σε μια μάχη μάλιστα σώζει τη ζωή του βασιλιά και τραυματίζεται.

Ε.
Ο βασιλιάς, για να ευχαριστήσει τον τραυματισμένο ξένο, του προσφέρει σύζυγο την κόρη του. Η Αρετούσα, ωστόσο, -που δε γνωρίζει ότι ο ξένος είναι ο αγαπημένος της- αρνείται και αυτόν τον γάμο και στη συζήτηση με τον μεταμφιεσμένο Ερωτόκριτο επιμένει στην άρνησή της. Ο Ερωτόκριτος την υποβάλλει σε δοκιμασίες για να επιβεβαιώσει την πίστη της και τελικά της αποκαλύπτεται, αφού λύνει τα μαγικά που τον είχαν μεταμορφώσει. Ο βασιλιάς αποδέχεται το γάμο και συμφιλιώνεται με τον Ερωτόκριτο και τον πατέρα του. Ο Ερωτόκριτος ανεβαίνει στο θρόνο της Αθήνας.

Η απήχηση του ποιήματος
Η απήχηση του έργου ήταν πολύ μεγάλη. Στίχοι του τραγουδιούνται ακόμη και στην Κρήτη, ενώ και τα ονόματα των ηρώων έχουν επιβιώσει ως σήμερα ως βαφτιστικά.

Ακολουθεί το τραγούδι «Τα θλιβερά μαντάτα» σε ερμηνεία του Ν.Ξυλούρη και του Γ.Χαρούλη. Ο Ερωτόκριτος ετοιμάζεται να πάρει το δρόμο της εξορίας και συναντιέται με την αγαπημένη του.

 

 

 

 
Πηγές
Λίνος Πολίτης, Ιστορία της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας
Μάριο Βίτι, Ιστορία της Ν.Ε. Λογοτεχνίας
el.wikipedeia.org
live24.gr

 

Ελληνικά είναι, δε διαβάζονται

5 Οκτ.

 ιτσ

    Είναι πολύ γνωστή η αγγλική έκφραση It’s Greek to me ή that’s Greek to me, δηλαδή αυτά είναι ακαταλαβίστικα, αλαμπoυρνέζικα, κινέζικα όπως θα λέγαμε εμείς. Η έκφραση στα αγγλικά χρησιμοποιείται ακόμα, αλλά έχει παλιώσει λίγο• τα τελευταία χρόνια, θα τη δείτε συχνά να χρησιμοποιείται «μεταφορικά», δηλαδή όταν κάποιος θέλει να αναφερθεί στα ελληνικά πράγματα, όχι πάντοτε επικριτικά: για παράδειγμα, η ελληνίστρια Charlotte Higgins κυκλοφόρησε το 2008 το βιβλίο It’s all Greek to me, που είναι διθυραμβικό για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.
     Στην αγγλική γλώσσα, η έκφραση τα έχει τα χρονάκια της –ή μάλλον τους αιώνες της, μια και πρόκειται για έκφραση που αρχίζει να διαδίδεται στην ελισαβετιανή περίοδο, σε μια εποχή όπου τα ελληνικά ήταν μεν ακατάληπτα στoυς πoλλoύς, όχι όμως και εντελώς άγνωστα• ήταν μια γλώσσα πoυ ακόμα διδασκόταν, πoυ ήταν κτήμα των λίγων (μην ξεχνάμε ότι έτσι κι αλλιώς η τεράστια πλειoψηφία τoυ κόσμoυ ήταν αναλφάβητoι). Ο πoλύς κόσμoς γνώριζε την ύπαρξη της ελληνικής γλώσσας, δηλαδή. Την ίδια επoχή o Σάμoυελ Τζόνσoν απoφαίνεται ότι o άνδρας πρoτιμά να μαγειρεύει η γυναίκα τoυ καλά παρά να μιλάει ελληνικά• αν ήταν εντελώς αδιανόητο να βρεθεί αγγλίδα που να ξέρει ελληνικά τo ευφυoλόγημα δεν θα είχε αντικείμενo.
     Στον Σαίξπηρ, η έκφραση υπάρχει στον Ιούλιο Καίσαρα, σε ένα ευφυέστατο απόσπασμα, όπου ο Κάσσιος στέλνει τον Κάσκα να ακούσει τι λέει ο Κικέρων, και ο Κάσκας επιστρέφει λέγοντας ότι δεν κατάλαβε τίποτε: it was Greek to me. Έξοχη ειρωνεία, διότι ο Κικέρων είχε μιλήσει ελληνικά. Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι ο Σαίξπηρ κυριολεκτούσε• όμως η ίδια έκφραση, χωρίς ελληνικές αναφορές, υπάρχει και στην κωμωδία Patient Grissil του Dekker (1600).
     Την ίδια περίπου εποχή, στον Αλχημιστή του Μπεν Τζόνσον, διαβάζουμε «heathen Greek to you» (ειδωλολατρικά ελληνικά) αλλά δεν πρέπει να το πάρουμε τοις μετρητοίς διότι το πρόσωπο που λέει αυτή τη φράση, ο Ανανίας, είναι φονταμενταλιστής που θεωρεί ειδωλολατρικές όλες τις γλώσσες εκτός από τα εβραϊκά. Πάντως, βοηθούσης και της θρησκευτικής διαφοράς, η έκφραση «heathen Greek» επίσης διαδόθηκε.
Όμως, οι απαρχές της έκφρασης πάνε αρκετά πιο πίσω. Η αγγλική έκφραση δεν αποκλείεται να είναι μετάφραση της λατινικής graecum est non legitur, η οποία προϋπήρχε αλλά και συνέχισε να γράφεται και έχει γίνει παροιμιώδης. Μπορεί να τη βρείτε και στον πληθυντικό Graeca sunt, non leguntur, αλλά το νόημα είναι το ίδιο: ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται.
     Η λατινική φράση δεν χρονολογείται από την κλασική εποχή, όπου τα ελληνικά ήταν πολύ γνωστά στους Ρωμαίους• είναι μεσαιωνική. Οι καλόγεροι του Μεσαίωνα, σε μια εποχή που η γνώση των ελληνικών είχε υποχωρήσει πολύ στη Δύση, όταν αντέγραφαν λατινικά κείμενα στις βιβλιοθήκες των μοναστηριών και τύχαινε να πέσουν πάνω σε κανένα ελληνικό παράθεμα, το παρέλειπαν και σημείωναν στο περιθώριο graecum est non legitur: ελληνικό είναι, δεν διαβάζεται.
     Λένε (χωρίς να είναι βέβαιο) ότι πρώτος επινόησε τη φράση αυτή ο νομομαθής Francesco d’Accorso, ή Accursius στα λατινικά, ο οποίος τον 13ο αιώνα συνέταξε μια μνημειώδη για την εποχή συλλογή των ρωμαϊκών νόμων• ο Ακόρσο ήταν περίφημος, αλλά για την εποχή του• οι νεότεροι, δυο τρεις αιώνες αργότερα, διέκριναν τα πολλά λάθη του. Λέγεται λοιπόν ότι ο Ακόρσο πρώτος επινόησε τη φράση αυτή, και τη χρησιμοποιούσε όχι μόνο στις περιπτώσεις όπου πράγματι υπήρχε ελληνικό απόσπασμα μέσα στις λατινικές δέλτους, αλλά και σαν τρόπο να ξεγλιστράει κάθε φορά που υπήρχε κάποιο δυσνόητο λατινικό χωρίο, κάτι που μιμήθηκαν και οι επόμενοι νομομαθείς. Απορία ψάλτου, βηξ θα λέγαμε σήμερα.
     Η φράση αυτή πάντως, είτε είναι του Ακόρσο είτε όχι, έγινε παροιμιώδης και, χάρη στο διεθνή χαρακτήρα των λατινικών, είχε πανευρωπαϊκή εξάπλωση. Για παράδειγμα, ο Εστιέν, ο μεγάλος Γάλλος τυπογράφος (εκδότης θα λέγαμε σήμερα) του 16ου αιώνα, στο έργο του Απολογία για τον Ηρόδοτο λέει ότι είναι τόσο διαδεδομένη η άγνοια της ελληνικής, ώστε ακόμα και οι εξυπνότεροι δεν ντρέπονται να υιοθετήσουν την κοινή δικαιολογία Graecum est, non legitur και Transeat, Graecum est (παραλείπεται, είναι ελληνικό).
     Μια επιβίωση της αντίληψης που θέλει ακατάληπτα τα ελληνικά βρίσκουμε σε πολύ μοντέρνους κλάδους. Στην τέχνη της τυπογραφίας αλλά και της ηλεκτρονικής υπάρχει ο όρος greeking, που σημαίνει να βάζουμε ένα ακατανόητο κείμενο, συνονθύλευμα τυχαίων λέξεων, για να δούμε πώς θα τυπωθεί το δοκίμιό μας, όταν το κανονικό μας κείμενο δεν είναι ακόμα έτοιμο. Το αστείο είναι ότι σε αυτά τα «ελληνισμένα» δοκίμια σπανίως χρησιμοποιείται ακατανόητο ελληνικό κείμενο• συνήθως βάζουν ακατανόητο λατινικό, συχνά το περίφημο «Lorem ipsum».
      Παρόλα αυτά, στο διεθνές χρηματιστήριο της ακαταληψίας τα ελληνικά δεν είναι η μοναδική αξία, ούτε καν η μεγαλύτερη. Θέλω να πω, άλλοι λαοί θεωρούν άλλες γλώσσες ως τις κατ’ εξοχήν ακατάληπτες. Έτσι, οι γάλλοι περισσότερο και από τα ελληνικά θεωρούν ακατανόητα τα εβραϊκά (c’est de l’hebreu) και τα κινέζικα (c’est du chinois), δυο γλώσσες με ακόμα πιο ακατανόητο (για έναν ευρωπαίο) αλφάβητο, ενώ οι ιταλοί τα αραβικά και τα αραμαϊκά.
Σε πάρα πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες (και στα ελληνικά άλλωστε) θεωρούνται ευλόγως κατ’ εξοχήν ακατάληπτα τα κινέζικα, αν και ολοφάνερα πολλές από αυτές τις εκφράσεις είναι νεότερες. Για παράδειγμα, στα ισπανικά λένε Esto me suena a chino (αυτά μου φαίνονται κινέζικα), υπάρχει όμως και η έκφραση hablar en griego, η οποία κατά λέξη σημαίνει «μιλάω ελληνικά», αλλά έχει και τη μεταφορική σημασία «μιλάω ακαταλαβίστικα». Η έκφραση αυτή είναι πολύ παλιότερη, αλλά για την ιστορία της αξίζει να αφιερώσω χωριστό σημείωμα. Επιφυλάσσομαι (και δεν σας λέω για ποιο λόγο αξίζει, για να σας κρατήσω στην αγωνία!)
     Πιο αναπάντεχα, οι γείτονες τούρκοι λένε Fransız kaldım (= μου φαίνονται γαλλικά) και πιο πολύ: anladımsa arap olayım (= Αν τα καταλάβαινα θα ήμουν Αράπης), ενώ οι γερμανοί θεωρούν ακατάληπτα τα ισπανικά (Das kommt mir spanisch vor). Μια άλλη έκφραση που έχουν οι γερμανοί για να δηλώσουν ότι βρίσκουν ακατανόητο κάποιο πράγμα, είναι Das ist mir ein böhmisches Dorf, ή: Das sind böhmische Dörfer für mich, που σημαίνει «Αυτό μου ακούγεται σαν βοημικό χωριό» (ή χωριά). Γιατί; Τον καιρό της Αυστροουγγαρίας, τα βοημικά χωριά με τα τσέχικα τοπωνύμιά τους πρέπει να ακούγονταν πολύ παράξενα στους γερμανούς. Κατά σύμπτωση, οι Τσέχοι έχουν ανάλογη έκφραση: To je pro mě španělská vesnice, που σημαίνει «αυτό μου φαίνεται σαν ισπανικό χωριό».
     Εξόν από τους άγγλους, ακατανόητα θεωρούν τα ελληνικά και οι Σουηδοί (Det är rena grekiskan, αυτά είναι σκέτα ελληνικά, λένε), όπως κι οι πορτογάλοι που όμως έχουν και τα κινέζικα για ακατάληπτα.
     Το αστείο είναι πως και στην Εσπεράντο, που είναι γλώσσα τεχνητή, υπάρχει ανάλογη έκφραση με το It’s Greek to me. Οι εσπεραντιστές λένε Tio estas Volapukaĵo, αυτά είναι Βολαπούκ για μένα –μεγάλη κακία, διότι η Βολαπούκ ήταν κι αυτή τεχνητή γλώσσα, παλιότερη από την Εσπεράντο και έναν καιρό ανταγωνιστική της αν και σήμερα ελάχιστοι πια τη χρησιμοποιούν (σχεδόν όλοι είναι εσπεραντιστές και το κάνουν για προπόνηση).
      Ενδιαφέρον είναι ότι στα γίντις η έκφραση της ακατανοησίας ήταν siz targum-leson tsu mir, παναπεί «αυτά είναι για μένα η γλώσσα των ταργκούμ», όπου Ταργκούμ είναι η αραμαϊκή μετάφραση της Βίβλου, και τον μεσαίωνα οι Εβραίοι ονόμαζαν έτσι την αραμαϊκή γλώσσα γενικά. Παναπεί, αυτά είναι για μένα αραμαϊκά. Για την έκφραση αυτή έγραψα πρόσφατα, με αφορμή την ιστορία της λέξης δραγουμάνος. Στα σημερινά εβραϊκά, πάλι, λένε bishvili zeh sinit =Για μένα αυτά είναι Κινέζικα (ή zeh sinit bishvili, στα εβραϊκά, όπως και τα ελληνικά, η σειρά των λέξεων μπορεί ν’ αλλάξει για έμφαση).
       Τι λένε οι ίδιοι οι Κινέζοι, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς. Διότι, αν οι περισσότεροι λαοί θεωρούν τα κινέζικα ως το άκρον άωτο της ακαταληψίας, η γλώσσα που θα προβλημάτιζε και τους κινέζους θα ήταν ακόμα πιο ακατανόητη ή όχι; Όμως, στην αντίστοιχη κινέζικη έκφραση δεν (φαίνεται να) υπάρχει άλλη γλώσσα. Όταν ο κινέζος δεν βγάζει τα γράμματα, λέει ότι είναι «tian shu» δηλαδή «ουράνια γραφή» -μόνο οι εξωγήινοι είναι αρκετά δύσκολοι για τους κινέζους…
      Κοντεύουμε να τελειώσουμε και μένει ανοιχτό ένα ζήτημα, τι είναι αυτά τα αλαμπουρνέζικα που χρησιμοποιούμε εμείς καμιά φορά αντί για τα κινέζικα. Από πού προέρχονται; Δυστυχώς, δεν ξέρω –έχουν προταθεί πολλές εξηγήσεις, αλλά καμιά δεν μου φαίνεται πειστική• έχει ειπωθεί ότι η έκφραση είναι «αλά μπουρνέζικα» και ότι εννοεί τη γλώσσα της φυλής Μπουρνού του Σουδάν (που το εντελώς απίθανο, όσο κι αν λένε ότι τους είχε φέρει ο Ιμπραήμ στην Ελλάδα), ή από το «αλιβορνέζικα» δηλ. από το Λιβόρνο της Ιταλίας (το οποίο όμως δεν είναι και διαβόητο για τη δύσκολη διάλεκτό του ούτε εξωτικό!) ή από κάποια παραφθορά του alla burla ή alla burlesca (burla στα ιταλικά το αστείο, η πλάκα), εκδοχή ελάχιστα πιθανότερη ή τέλος πάντων η λιγότερο απίθανη. Φοβάμαι πως θα μείνει μυστήριο αξεδιάλυτο η προέλευση των αλαμπουρνέζικων, ίσως μάλιστα το μυστήριο της ετυμολογίας να κάνει ακόμα πιο σκοτεινή την έκφραση.

                                                                                                                                                            Nίκος Σαραντάκος (Από το ιστολόγιο sarantakos@wordpress.com)