Αρχείο | Ιουνίου, 2015

Να ξαναγραφεί η ευρωπαϊκή ιστορία;

23 Ιον.

    Με αφορμή τον προβληματισμό που έχει αναπτυχθεί τον τελευταίο καιρό σχετικά με το «τι είναι Ευρώπη» και «τι είδους Ευρώπη επιθυμούμε», παραθέτω μια επιφυλλίδα του Ρούσου Βρανά:

 iii

    Ένα ερώτημα που παραμένει μετέωρο από το 1989: μπορεί σή­μερα να γραφτεί μια «ευρωπαϊκή ιστορία»; Σε αυτό προσπαθεί να α­παντήσει ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στην Οξφόρδη Νόρμαν Ντέιβις, με την παρέμβαση του στο συνέδριο «Η Ευρώπη μεταξύ παγκοσμιοποίησης και εθνικής συνείδησης», που έγινε στο Τορίνο με τη φροντίδα του Ιδρύματος Ανιέλι. Μια σαφής θεώρηση της ευ­ρωπαϊκής ιστορίας πρέπει, σύμφωνα με τον Ντέιβις, να στηρίζεται σε μερικές βασικές αρχές.

       Χρειάζεται μια αυθεντικά πανευρωπαϊκή θεώρηση. Το παλιό σχή­μα που ταύτιζε τον «δυτικό» με τον ανώτερο πολιτισμό και τον «α­νατολικό» με τον κατώτερο είναι ανεπαρκές. Η ταύτιση Ευρώπης και Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εγωκεντρική. Ένα ρεαλιστικό σχήμα πρέπει να αγκαλιάζει όλη την ήπειρο: Ανατολή και Δύση, Βορρά και Νότο, κέντρο και περιφέρεια. Στο παρελθόν, η ευρωπαϊκή ιστορία γραφόταν μόνο από τη μεριά των μεγάλων δυνάμεων: Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και πότε-πότε Ρωσία και Ισπανία. Το παλιό ιστο­ρικό μοντέλο έμοιαζε με μια παρτίδα σκάκι: οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν ήταν παρά πιόνια. Η νοτιοανατολική Ευρώπη, τα Βαλ­κάνια, δεν ήταν παρά ένα μέρος της σκακιέρας, που ονομαζόταν «α­νατολικό ζήτημα». Τα ίδια ισχύουν και για την πολιτιστική ιστο­ριογραφία. Ευρωπαϊκή τέχνη, ευρωπαϊκή μουσική, ευρωπαϊκή αρχι­τεκτονική, δεν περιλάμβαναν παρά τα επιτεύγματα του λατινογενούς χριστιανικού κόσμου – κάπου κάπου και του προτεσταντισμού. Κα­μία μνεία για την ορθόδοξη Ανατολή ή για εβραϊκές, μουσουλμανι­κές ή άλλες μειονότητες. Το ιστορικό παρελθόν γράφτηκε αγνοώ­ντας τις ευρωπαϊκές ιδιαιτερότητες.

       Ένα στερεότυπο του «δυτικού πολιτισμού» από τα πιο επιζήμια επαναλαμβάνουν κάθε τόσο κάποιοι κοινωνικοί επιστήμονες που δεν έχουν καμία αίσθηση της ιστορίας: διακρίνουν το δυτικό κόσμο σε έναν πυρήνα ανεπτυγμένο και μια περιφέρεια ανεπανόρθωτα και διαρκώς υστερούσα. Πρόκειται για ένα ψευδές στερεότυπο. Γιατί ό­λες οι στατιστικές δείχνουν πως ακόμη και οι χώρες που υποτίθεται ότι συγκροτούν τον πιο προχωρημένο ευρωπαϊκό πυρήνα έχουν στο εσωτερικό τους πλούσιες αλλά και φτωχές περιοχές. Το ίδιο ισχύει και για τις περιφερειακές χώρες. Άλλωστε, η οικονομική υστέρηση δεν είναι ποτέ αιώνια.

      Η ηθική διάσταση είναι ίσως η σπουδαιότερη. Πολλές φορές, η ευρωπαϊκή ιστορία γράφτηκε με μια ωφελιμιστική σκοπιμότητα. Πο­λύ συχνά, οι λάτρεις του δυτικού πολιτισμού δεν κάνουν άλλο από το να εξυμνούν τις αξίες του χριστιανισμού και της δημοκρατίας, τις προόδους της επιστήμης και της τεχνολογίας, τα οικονομικά επι­τεύγματα. Λίγη μετριοφροσύνη δε θα έβλαπτε. Αν είναι αληθινό πως οι Ευρωπαίοι μπορούν να βρουν στο παρελθόν τους πολλούς λόγους για τους οποίους πρέπει να είναι υπερήφανοι, είναι επίσης αληθινό πως μπορούν να βρουν άλλους τόσους λόγους για τους οποίους πρέπει να ντρέπονται. Η Ευρώπη έχει μια μακρά ιστορία θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, εθνικιστικών παθών και φυλετικών προκαταλήψεων: υπήρξε το λίκνο του ολοκληρωτισμού και από αυτήν εκπορεύτηκαν οι δύο παγκόσμιες συγκρούσεις.

        Ρούσος Βρανάς, εφημ. τα Νέα, 24.5.00

 

Αντί πινακίου φακής

14 Ιον.
Ησαύ και Ιακώβ

Ησαύ και Ιακώβ

  Ο Ησαύ ήταν το πρώτο από τα δύο δίδυμα αγόρια του Ισαάκ και της Ρεββέκας, αδελφός του Ιακώβ. Ήταν άνθρωπος της φύσης και αγαπούσε το κυνήγι, σε αντίθεση με τον Ιακώβ ο οποίος ήταν πιο ήσυχος και προτιμούσε να μένει στη σκηνή.

  Μια μέρα ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασμένος στο σπίτι του. Είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο εξάντλησης που κινδύνευε να πεθάνει. Βλέποντας ότι ο αδελφός του μαγείρευε εκείνη τη στιγμή φακή, ζήτησε του δώσει να φάει. Ο Ιακώβ τότε βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει και του ζήτησε για το πιάτο με τη φακή ως ανταμοιβή να του δώσει τα πρωτοτόκια, τα νομικά δικαιώματα, δηλαδή, κληρονομιάς των πρωτότοκων γιων εκείνη την εποχή. Ο Ησαύ λόγω της εξάντλησης και της πείνας που ένιωθε δέχθηκε «αντί πινακίου φακής«, για ένα πιάτο δηλαδή φακής.

  Η φράση «αντί πινακίου φακής» της Παλαιάς Διαθήκης είναι πλέον μια παροιμιώδης έκφραση που σημαίνει με ελάχιστο τίμημα, πολύ χαμηλό αντίτιμο.