Αρχείο | Γλωσσικά RSS feed for this section

Αντί πινακίου φακής

14 Ιον.
Ησαύ και Ιακώβ

Ησαύ και Ιακώβ

  Ο Ησαύ ήταν το πρώτο από τα δύο δίδυμα αγόρια του Ισαάκ και της Ρεββέκας, αδελφός του Ιακώβ. Ήταν άνθρωπος της φύσης και αγαπούσε το κυνήγι, σε αντίθεση με τον Ιακώβ ο οποίος ήταν πιο ήσυχος και προτιμούσε να μένει στη σκηνή.

  Μια μέρα ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασμένος στο σπίτι του. Είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο εξάντλησης που κινδύνευε να πεθάνει. Βλέποντας ότι ο αδελφός του μαγείρευε εκείνη τη στιγμή φακή, ζήτησε του δώσει να φάει. Ο Ιακώβ τότε βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει και του ζήτησε για το πιάτο με τη φακή ως ανταμοιβή να του δώσει τα πρωτοτόκια, τα νομικά δικαιώματα, δηλαδή, κληρονομιάς των πρωτότοκων γιων εκείνη την εποχή. Ο Ησαύ λόγω της εξάντλησης και της πείνας που ένιωθε δέχθηκε «αντί πινακίου φακής«, για ένα πιάτο δηλαδή φακής.

  Η φράση «αντί πινακίου φακής» της Παλαιάς Διαθήκης είναι πλέον μια παροιμιώδης έκφραση που σημαίνει με ελάχιστο τίμημα, πολύ χαμηλό αντίτιμο.

Advertisements

Μύθοι και αλήθειες για την ελληνική γλώσσα

29 Μάι.

Ένα σύντομο βίντεο με γνωστούς μύθους για την ελληνική γλώσσα από μια διάλεξη του Ν. Σαραντάκου:

 

Ψαροκουβέντες

12 Φεβ.

     Κάθε λαός έχει την τάση να χρησιμοποιεί μεταφορές και παρομοιώσεις, για ν’ αποδώσει παραστατικότερα και εναργέστερα αυτό που θέλει να πει. Σ’ όλες τις γλώσσες είναι πολύ συνηθισμένες οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις από τον κόσμο των φυτών και των ζώων. Στο σημερινό σημείωμα θ’ ασχοληθούμε με αυτές που βασίζονται στον κόσμο της θάλασσας, δηλαδή στα ψάρια, στα μαλάκια και στα όστρακα. Εξάλλου, οι Έλληνες είμαστε κατεξοχήν λαός της θάλασσας. Επομένως, είναι λογικό να συναντάμε στη γλώσσα μας αρκετές φράσεις που συνδέονται με το θαλάσσιο κόσμο.

 λαβράκι    Η αρχή θα γίνει με το λαβράκι. Η φράση «έπιασε λαβράκι» συνηθίζεται στο δημοσιογραφικό κόσμο στις περιπτώσεις που ο δημοσιογράφος βγάλει στην επιφάνεια κάποια συνταρακτική είδηση. Συνηθίζεται όμως και σε κάθε περίπτωση που το εύρημα κάποιου είναι πολύ σημαντικό.

     Συνεχίζουμε με την πλούσια σε Ω3 λιπαρά σαρδέλα. Σήμερα, στην εποχή της κρίσης, διαβάζουμε συχνά σε ειδήσεις «Στριμώχνονται σαν σαρδέλες για μια σακούλα τρόφιμα». Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, ότι παρομοιάζουμε τους ανθρώπους με σαρδέλες, όταν υπάρχει μεγάλος συνωστισμός, μεγάλο στριμωξίδι.

Σαρδέλες που ... συνωστίζονται

Σαρδέλες που … συνωστίζονται

     Επόμενη στον κατάλογό μας είναι η ζαργάνα. Ψάρι λεπτό και όμορφο, χρησιμοποιείται κολακευτικά για γυναίκες φινετσάτες, λεπτές, καλοκαμωμένες. Οι παλιότεροι που παρακολουθούσαν τη σειρά «Μαντάμ Σουσού» θα θυμούνται ίσως την προσφώνηση «ζαργάνα μου» του ψαρά συζύγου τής μεγαλοπιανούμενης μαντάμ.

     Κι απ’ τη φινέτσα της ζαργάνας πάμε σε κάτι πιο … χοντροκομμένο. Πόσες φορές δεν ακούσαμε (ή και είπαμε) για μια χοντρή γυναίκα «κοίτα πώς τρώει η φάλαινα!». Εναλλακτικά, αντί της φάλαινας υπάρχει και η εξίσου … χαριτωμένη φώκια («περπατάει σαν φώκια»).

    Και μιας και πιάσαμε τα θηλαστικά της θάλασσας, ας θυμηθούμε και το δελφίνι. Η φράση «κολυμπάει σαν δελφίνι» χρησιμοποιείται – όπως όλοι γνωρίζουμε- για δεινούς κολυμβητές.

     Δεινό στο να ξεφεύγει είναι και το χέλι. Φυσικό και επόμενο λοιπόν να χρησιμοποιείται η παρομοίωση «γλιστράει σαν το χέλι»

     Ο «ψαροκατάλογος» δε θα μπορούσε να παραλείψει δύο ψάρια ιδιαίτερα επιθετικά. Πρώτα, ο καρχαρίας, αιμοβόρος και αδηφάγος, παραπέμπει σε ανθρώπους ανάλογης ποιότητας. Σε ιστοσελίδα ειδησεογραφικού περιεχομένου διαβάζουμε την είδηση «Η Κομισιόν βάζει κανόνες για τους μεγαλοκαρχαρίες των αγορών». Εναλλακτικά, σε περιπτώσεις ανθρώπων με αρπακτικές διαθέσεις χρησιμοποιούνται τα πιράνχας, ψάρια βέβαια του γλυκού νερού.

 σμέρνα   Και αφού το έφερε ο λόγος σε ψάρια επιθετικά, ας σταθούμε και στη σμέρνα, ψάρι ύπουλο, μοχθηρό και άφοβο. Η λέξη «σμέρνα» χρησιμοποιείται για γυναίκες (ναι, πάλι για γυναίκες) μοχθηρές, κακόψυχες και επικίνδυνες. (βλ. «είναι σκέτη σμέρνα»)

    

Κι από τα ύπουλα και επικίνδυνα ψάρια, πάμε στο ράθυμο και τεμπέλη σπάρο. Εξού και η φράση «μεγάλη σπαρίλα», μεγάλη δηλαδή βαρεμάρα. Τύπος γλετζέ, «έξω καρδιά», έγινε και τραγουδάκι από το Βασίλη Τσιτσάνη. Τραγουδάει ο Γεράσιμος Ανδρεάτος:

 

 

 

Ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στον ανόητο χάνο. Ο χάνος είναι το κατ’ εξοχήν σύμβολο του χαζού. Όσοι γνωρίζουν καλά το ψάρι λένε ότι είναι τόσο ανόητο, ώστε αφενός μεν ορμάει αμέσως στο δόλωμα, αφετέρου δε, όταν πιαστεί, δεν κάνει τίποτε για να ξεφύγει, αλλά κάθεται και περιμένει να τον ανεβάσεις. Εκτός αυτών, όταν ο ψαράς τον ανεβάσει στη βάρκα, έχει το μάτι γουρλωμένο και το στόμα ορθάνοιχτο. Από κει λοιπόν και η έκφραση «κοιτά/ χάσκει σαν χάνος».

χάνος

Χάνοι

    Τελευταίο από τα ψάρια, αφήσαμε το μελανούρι. Η λέξη αυτή παραπέμπει σε μελαχρινά και όμορφα κορίτσια. Εξάλλου, συχνά η λέξη χρησιμοποιήθηκε και σε στίχους τραγουδιών. Ακολουθεί ένα χαριτωμένο τραγουδάκι του Γιάννη Γιοκαρίνη σε στίχους και μουσική του Γιάννη Λογοθέτη με τίτλο «Είμαι και πολύ καμάκι». Ο άντρας-καμάκι της δεκαετίας του ’80 προσπαθεί να «ψαρέψει» ένα μελανουράκι.

 

 

 

 

     Μετά τα ψάρια, σειρά έχουν τα θαλάσσια είδη. Πρώτο και καλύτερο το χταπόδι. Συνήθως λέμε «τον χτυπούσε σαν χταπόδι», για να δείξουμε πόσο ξύλο μπορεί να έφαγε κάποιος.

    Απ’ την άλλη, η σουπιά παραπέμπει σε πονηρούς, δόλιους ανθρώπους που προσπαθούν να παραστήσουν τους αγαθούς και αθώους. Χαρακτηριστική η φράση «Έλα δω σουπιά, που προσπαθείς να θολώσεις τα νερά και να μας ξεγελάσεις».

     Σειρά έχει η τσούχτρα. «Όλο υπονοούμενα είναι. Φαίνεται να το απολαμβάνει η τσούχτρα». Τσούχτρα είναι στο ανθρώπινο είδος η κακιά, η δηλητηριώδης και  γλωσσού γυναίκα.

τσουχτρα

Η τσούχτρα

     Τα όπλα της τσούχτρας συναγωνίζεται ο αστακός. Για να πούμε ότι κάποιος είχε πάνω του πολλά όπλα, λέμε «είναι οπλισμένος σαν αστακός».

    Πλησιάζοντας προς το τέλος, θα σταθούμε στα συμπαθή καβούρια. Συμπαθή, όταν τα βρίσκουμε στη θάλασσα, γιατί, όταν εμφανίζονται στις …. τσέπες μας, τότε υπάρχει πρόβλημα. Βέβαια, η λέξη χρησιμοποιείται και για να δείξει το στραβοπερπάτημα κάποιου (βλ. «περπατάει σαν τον κάβουρα»)

     Κι επειδή στο θαλάσσιο κόσμο δε βρίσκουμε μόνο ελαττώματα, ας θυμηθούμε και φράσεις, όπως «το μάτι του γαρίδα» ή «ρουφάει τα πάντα σαν σφουγγάρι».

 

Ελπίζουμε να μη γίναμε κουραστικοί και σας ψήσαμε το ψάρι στα χείλη….