Αρχείο | Ιστορία α’ Γυμνασίου RSS feed for this section

Μύρτις

5 Μαρ.
Η Μύρτις

Η Μύρτις

     Tι κι αν πέρασαν 2440 χρόνια από το θάνατό της! Η Μύρτις είναι εδώ. Είναι εδώ να μας θυμίζει απ’ τη μια το αθηναϊκό μεγαλείο του 5ου αι. π.Χ, απ’ την άλλη τις ζοφερές στιγμές των αρχών του Πελοποννησιακού πολέμου.

     Η μικρή κοκκινομάλλα ήταν μόλις 11 χρόνων, όταν έχασε τη ζωή της εξαιτίας του λοιμού, μιας επιδημικής ασθένειας που έπληξε την Αθήνα στο τέλος του 5ου αι. π.χ. Για την ασθένεια αυτή σήμερα οι επιστήμονες πιστεύουν ότι πρόκειται για τυφοειδή πυρετό, από τα συμπεράσματα που έβγαλαν μελετώντας τα δόντια των νεκρών. Αυτός ακριβώς ο τυφοειδής πυρετός στοίχισε τη ζωή τού ενός τρίτου του συνόλου του πληθυσμού της Αθήνας εκείνης της εποχής και, βέβαια, και τη ζωή του μεγάλου πολιτικού άνδρα της Αθήνας του Περικλή.

    Η εντεκάχρονη Μύρτις τάφηκε μάλλον γρήγορα μαζί με άλλους 150 ανθρώπους σ’ έναν ομαδικό τάφο στην περιοχή του Κεραμεικού, καθώς η κατάσταση ήταν τέτοια που δεν επέτρεπε ατομική ταφή συνοδευόμενη από τις καθιερωμένες νεκρικές τιμές.

     Σε ανασκαφές που πραγματοποίησαν οι αρχαιολόγοι στα 1994-95 λόγω των έργων του Μετρό ανακάλυψαν αυτόν τον ομαδικό τάφο και κατάλαβαν ότι πρόκειται για θύματα του τυφοειδούς πυρετού. Ανάμεσα στα πολλά κρανία ξεχώρισαν αμέσως το κρανίο αυτού του εντεκάχρονου κοριτσιού, καθώς ήταν το καλύτερα διατηρημένο από τα οκτώ παιδικά κρανία που βρέθηκαν. Δεν έλειπαν οστά, ενώ είχε στη θέση τους όλα τα δόντια.

     Το φύλο της οι επιστήμονες το συμπέραναν από το πηγούνι της, που δεν είναι τόσο έντονο όσο των αγοριών, τα «μαλακά» τόξα στην περιοχή των φρυδιών και τη διάμετρο των κυνοδόντων της που είναι μικρότερος σε σχέση με τον αγοριών. Όσο για την ηλικία της, αυτή φάνηκε από την εμφάνιση των μόνιμων δοντιών και τη μορφολογία των ακρορριζίων τους.

     Δε χρειάστηκε καιρός να της δώσουν κι όνομα. Το πραγματικό όνομα του κοριτσιού βέβαια δεν το γνωρίζουμε, γι’ αυτό οι επιστήμονες επέλεξαν το «Μύρτις», ένα απλό και εύηχο όνομα. Η Μύρτις λογικά είχε γεννηθεί στην Αθήνα περίπου το 440 π.Χ., ήταν μικρούλα, όταν χτιζόταν ο Παρθενώνας, και ο θάνατος τής στέρησε τις όποιες χαρές της ενήλικης ζωής. Κι όταν λέμε θάνατος, εννοούμε το βιολογικό θάνατο….

      Κι αυτό, γιατί οι επιστήμονες φρόντισαν σήμερα να δώσουν σάρκα (τα οστά … υπήρχαν) στο άτυχο αυτό κορίτσι. Πιο συγκεκριμένα, με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας και τις εξελιγμένες επιστημονικές γνώσεις ο καθηγητής ορθοδοντικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μανόλης Παπαγρηγοράκης, έδωσε μια μορφή, που είναι μάλλον πολύ κοντά στην πραγματική της μορφή. Όσο για το χρώμα των μαλλιών, του δέρματος και των ματιών, αυτό επιλέχθηκε με βάση τα χρώματα των ανθρώπων εκείνης της εποχής. Βέβαια, όπως επισήμανε κι ο κ. Παπαγρηγοράκης, θα πρέπει να διευκρινιστεί πως δε γνωρίζουμε σίγουρα αν η Μύρτις ήταν Αθηναία. Υπάρχει η πιθανότητα να ήταν και μια δούλη, οπότε είναι προτιμότερο να μιλάμε για κάτοικο Αθήνας και όχι για Αθηναία.

Το βίντεο που ακολουθεί αναφέρεται στην έκθεση της Μύρτιδος στο Μουσείο Γουλανδρή.

Πηγές

Myrtis.gr

Εφημ. Τα Νέα

Η μάχη του Μαραθώνα

14 Δεκ.

     Το 499 π.Χ. οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας ξεκινούν την ιωνική επανάσταση εναντίον των Περσών που τους επιβάλλουν βαρύτατους φόρους και τους στερούν την ελευθερία. Για την αντιμετώπιση των δυναστών τους ζητούν βοήθεια από τους υπόλοιπους Έλληνες και τελικά έρχονται να τους στηρίξουν μόνο 25 πλοία από την Αθήνα και την Ερέτρια.
      Το 494 π.Χ. η ιωνική επανάσταση καταπνίγεται από τους Πέρσες και ο βασιλιάς Δαρείος αποφασίζει να εκδικηθεί τις δύο ελληνικές πόλεις. Ο στόλος του το 490 π.Χ. καταφθάνει στην Ερέτρια, την οποία και καταστρέφει ολοσχερώς. Στη συνέχεια κατευθύνεται προς την Αττική και προσορμίζεται στον όρμο του Μαραθώνα.

Χάρτης που απεικονίζει τον κόσμο στην περίοδο των περσικών πολέμων

Χάρτης που απεικονίζει τον κόσμο στην περίοδο των περσικών πολέμων

     Στο μεταξύ οι Αθηναίοι πληροφορούνται την απειλή των Περσών και αποφασίζουν να τους αντιμετωπίσουν στο σημείο που αποβιβάστηκαν, δηλαδή στο Μαραθώνα.  Στο Μαραθώνα, που απέχει περίπου 40 χιλιόμετρα από την Αθήνα, παρατάχθηκαν 10.000 Αθηναίοι και προς βοήθειά τους ήρθαν και 1000 Πλαταιείς. Η περσική δύναμη υπολογίζεται ότι ανερχόταν στους 100.000 άνδρες.

     Οι Αθηναίοι είχαν βέβαια ζητήσει βοήθεια από τους Σπαρτιάτες, οι οποίοι όμως υποσχέθηκαν ότι θα έστελναν μετά την πανσέληνο. Οι δύο στρατοί παρατάχθηκαν ο ένας απέναντι στον άλλο και για πέντε ημέρες δεν υπήρχαν συγκρούσεις, γεγονός που βόλευε τους Αθηναίους, οι οποίοι περίμεναν τη σπαρτιατική δύναμη. Τελικά, την ημέρα που διοικητής του ελληνικού στρατού ήταν ο Μιλτιάδης (σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρόδοτο, οι στρατηγοί εναλλάσσονταν στην ηγεσία) ελήφθη η απόφαση της διεξαγωγής της μάχης.

      Ο Μιλτιάδης παρέταξε το στρατό με αποδυναμωμένο το κέντρο αλλά ενισχυμένα τα δύο άκρα, προκειμένου να περικυκλώσει τον εχθρό. Στο κέντρο είχαν παραταχθεί ο Θεμιστοκλής και ο Αριστείδης, στο δεξί άκρο ο Καλλίμαχος, ενώ στο αριστερό οι Πλαταιείς.

Η περικεφαλαία του Μιλτιάδη την οποία και αφιέρωσε στο Δία

Η περικεφαλαία του Μιλτιάδη την οποία και αφιέρωσε στο Δία

     Όταν δόθηκε η εντολή για επίθεση, οι Έλληνες επιτέθηκαν με ταχύτητα εναντίον των Περσών, αφενός μεν επειδή το έδαφος ήταν κατηφορικό, αφετέρου δε επειδή ήθελαν ν΄ αποφύγουν τα περσικά βέλη. Οι Πέρσες αιφνιδιάστηκαν με την ορμή των Ελλήνων, γεγονός που έδωσε ισχυρό πλεονέκτημα στα ελληνικά άκρα. Κι ενώ τελικά το ελληνικό κέντρο διασπάστηκε και άρχισε να υποχωρεί μπροστά στις πολύδύναμες και επίλεκτες περσικές δυνάμεις, τα άκρα έτρεψαν σε φυγή τους Πέρσες. Ο περσικός στρατός κυκλώθηκε και όσοι από τους Πέρσες σώθηκαν τράπηκαν σε φυγή προς τα πλοία που βρίσκονταν στη θάλασσα.

Αναπαράσταση Αθηναίου οπλίτη να επιτίθεται στον Πέρση αντίπαλό του

Αναπαράσταση Αθηναίου οπλίτη να επιτίθεται στον Πέρση αντίπαλό του

    Οι Αθηναίοι, φοβούμενοι μήπως οι Πέρσες ανεβούν στα πλοία και πλεύσουν στην αφύλακτη Αθήνα, τους κυνήγησαν με λύσσα και κατάφεραν να σκοτώσουν πολλούς από αυτούς και να καταλάβουν μάλιστα και επτά πλοία. Στο μεταξύ αρκετοί Πέρσες είχαν ήδη πνιγεί στα έλη της περιοχής.

     Οι Πέρσες που έχασαν τη ζωή τους υπολογίζονται σε 6.400, ενώ από τους Αθηναίους και τους Πλαταιείς οι νεκροί ήταν μόνο 192 και 11 αντίστοιχα. Για να τους τιμήσουν μάλιστα οι Αθηναίοι, αποφάσισαν να τους θάψουν στο Μαραθώνα κοντά στο πεδίο της μάχης. Στον τάφο των Αθηναίων, ο Σιμωνίδης έγραψε το παρακάτω επίγραμμα:

Ἑλλήνων προμαχοῦντες Ἀθηναῖοι Μαραθῶνι,
χρυσοφόρων Μήδων ἐστόρεσαν δύναμιν
ΝΕ: Αμυνόμενοι υπέρ των Ελλήνων οι Αθηναίοι στον Μαραθώνα,
κατέστρεψαν τη δύναμη των χρυσοντυμένων Περσών
Ο τύμβος του Μαραθώνα

Ο τύμβος του Μαραθώνα

 

Ιστορίες από τη μάχη….

Ο Αριστείδης ο Δίκαιος

Ο Αριστείδης ο Δίκαιος

   Αριστείδης ο Δίκαιος: Ο Αριστείδης, ο γιος του Λυσιμάχου, ήταν σπουδαίος πολιτικός της Αθήνας και ένας από τους στρατηγούς στη μάχη του Μαραθώνα. Πριν από τη μάχη λέγεται ότι πρώτος αυτός παραιτήθηκε από την στρατηγία και έδωσε τη θέση του στο Μιλτιάδη πείθοντας και τους υπολοίπους να πράξουν το ίδιο, για να υπηρετηθεί αποτελεσματικότερα το συμφέρον της πατρίδας. Ο Αριστείδης έμεινε γνωστός στην ιστορία ως ο Αριστείδης ο Δίκαιος.

   Κυναίγειρος: ο Κυναίγειρος ήταν αδελφός του τραγικού ποιητή Αισχύλου, με τον οποίο και πολέμησε στη μάχη του Μαραθώνα. Μετά την πρώτη φάση της σύγκρουσης και την ήττα των Περσών, οι εναπομείναντες Πέρσες έσπευσαν να διαφύγουν με το στόλο τους. Στο σκληρό αγώνα που ακολούθησε γύρω από τα εχθρικά πλοία ο Κυναίγειρος, προσπαθώντας να εμποδίσει ένα πλοίο να αποπλεύσει το άρπαξε με το χέρι, περιμένοντας να φτάσουν οι συμπολεμιστές του και να το καταλάβουν. Όταν ένας Πέρσης τού ακρωτηρίασε το χέρι, τότε ο Κυναίγειρος έπιασε το πλοίο με το άλλο του χέρι. Όταν ο Πέρσης του έκοψε και το δεύτερο, τότε ο Κυναίγειρος γράπωσε το πλοίο με τα δόντια του. Ξεψύχησε, όταν ο Πέρσης του έκοψε το κεφάλι.

Αναπαράσταση της ηρωικής πράξης του Κυναίγειρου

Αναπαράσταση της ηρωικής πράξης του Κυναίγειρου

 

 

Φειδιππίδης: Ο Φειδιππίδης ήταν ένας διάσημος Αθηναίος δρομέας που λίγο πριν από τη μάχη του Μαραθώνα οι Αθηναίοι τον έστειλαν στη Σπάρτη να ζητήσει βοήθεια. Λέγεται μάλιστα ότι κατάφερε να τρέξει σε δύο ημέρες διακόσια χιλιόμετρα. Σύμφωνα όμως με μια άλλη παράδοση, που δεν επιβεβαιώνεται από τις αρχαίες πηγές, ο Φειδιππίδης ήταν εκείνος που έτρεξε την απόσταση από το Μαραθώνα ως την Αθήνα και ανήγγειλε στους Αθηναίους τη νίκη (Νενικήκαμεν!).

Μάλιστα, το 1896, χρόνια που διεξήχθησαν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες αποφασίστηκε ένα από τα αθλήματα να είναι και ο Μαραθώνιος δρόμος (42,195 χλμ), στον οποίο νικητής υπήρξε ο Σπύρος Λούης.

Ο Σπύρος Λούης

Ο Σπύρος Λούης

Αισχύλος: ο μεγάλος τραγικός ποιητής πολέμησε σε ηλικία 35 ετών στη μάχη του Μαραθώνα. Στη ζωή του κατάφερε χάρη στο ποιητικό ταλέντο να κερδίσει το σεβασμό και την αναγνώριση όλων των Ελλήνων για τις τραγωδίες που παρουσίασε και να πετύχει πολλές νίκες στους δραματικούς αγώνες. Ωστόσο, όταν έφτασε η ώρα του θανάτου του, ζήτησε να βάλουν πάνω από τον τάφο του ένα επίγραμμα το οποίο δεν αναφερόταν καν στην ποιητική του διαδρομή, παρά μόνο στη συμμετοχή του στη μάχη του Μαραθώνα, γεγονός που αποδεικνύει πόση περηφάνια αισθάνονταν οι Αθηναίοι που πήραν μέρος στη μάχη αυτή. Το επίγραμμα είχε ως εξής:

Αἰσχύλον Εὐφορίωνος Ἀθηναῖον τόδε κεῦθει / μνῆμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας· / ἀλκὴν δ’ εὐδόκιμον Mαραθώνιον ἄλσος ἄν εἴποι / καὶ βαθυχαιτήεις Μῆδος ἐπιστάμενος.

Στα νεότερα ελληνικά: Το γιο του Ευφορίωνα τον Αθηναίο Αισχύλο κρύβει νεκρόν το μνήμα αυτό της Γέλας με τα στάρια·
την άξια νιότη του θα ειπεί του Μαραθώνα το άλσος κι ο Μήδος ο ακούρευτος οπού καλά την ξέρει.

 

Κι ένα πολύ ωραίο βίντεο με την ψηφιακή αναπαράσταση της μάχης του Μαραθώνα:

 

Μεγάλη Ελλάδα

27 Νοέ.
Χάρτης της Μεγάλης Ελλάδας

Χάρτης της Μεγάλης Ελλάδας
Πηγή φωτογραφίας: egregores.wordpress.com

Η Μεγάλη Ελλάδα ή Magna Grecia (ή, σπανιότερα, Grande Ellade) στα ιταλικά ήταν η επικράτεια των διαφόρων αρχαίων ελληνικών αποικιών στη Σικελία και στη Νότια Ιταλία.

Oι πρώτες ελληνικές αποικίες ιδρύθηκαν γύρω στο 750 π.Χ. στη Καλαβρία, τη Σικελία και την Απουλία. Είχαν την τυπική ελληνική μορφή της πόλης-κράτους και διατηρούσανε στενές σχέσεις με τις μητροπόλεις τους. Υπήρχαν πόλεις δωρικές, όπως ο Τάρας, οι Συρακούσες και η Γέλα, ιωνικές, όπως η Ελέα και η Κύμη, αλλά και αχαϊκές, όπως ο Κρότων και η Σύβαρις.

Συχνά μεταξύ των αποικιών ξεσπούσαν συγκρούσεις, ενώ εντός αυτών υπήρχαν πολιτικές διαμάχες, γεγονός που βοήθησε στην ανάπτυξη της ρητορικής τέχνης. Εκτός της ρητορικής, καλλιεργήθηκαν η φιλοσοφία, τα μαθηματικά (βλ. Πυθαγόρας) και η πολιτική επιστήμη.  Γενικά, η πολιτιστική συμβολή των Ελλήνων της Μεγάλης Ελλάδας ήταν σημαντική: για παράδειγμα, η γραφή που οι Ρωμαίοι υιοθετήσανε προέρχεται από τα δυτικοελληνικά της Κύμης.

Το τέλος της ακμής της Μεγάλης Ελλάδας ήρθε λόγω της επεκτατικής πολιτικής της Ρώμης. Το έτος 272 π.Χ. καταστράφηκε ο Τάρας και χάθηκε το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων του, γιατί επαναστάτησαν και βοηθήσανε τον Πύρρο στον πόλεμό του κατά των Ρωμαίων.

Ωστόσο, η Μεγάλη Ελλάδα συνέχισε να υπάρχει ως πνευματικό-πολιτιστικό δημιούργημα, αφού ακόμα σήμερα ένα μέρος του πολιτισμού, των ηθών, των εθίμων και της ελληνικής γλώσσας υπάρχουν στη Κάτω Ιταλία.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Από τον 6ο αι. μ.Χ. και μετά εγκαταστάθηκαν στην περιοχή βυζαντινοί στρατιωτικοί και πολιτικοί υπάλληλοι, καθώς ο στρατηγός τού αυτοκράτορα Ιουστινιανού, Βελισάριος, το 535 μ.Χ. αποβιβάστηκε στη Σικελία και απελευθέρωσε το νησί και την Καλαβρία από τους Γότθους.

Τον 7ο και 8ο αι μ.Χ. ο ελληνικός πληθυσμός που κατοικούσε από την αρχαιότητα ακόμη στη Σικελία και στη Ν. Ιταλία αυξήθηκε, καθώς πολλοί Έλληνες μετακινήθηκαν από την Ελλάδα στις περιοχές αυτές λόγω των επιδρομών των Σλάβων.

Τον 9ο αιώνα (περίοδος εικονομαχίας) η Νότια Ιταλία κατακλύστηκε από μοναχούς, οι οποίοι ίδρυσαν μοναστήρια, έκτισαν βυζαντινούς ναούς, που σώζονται μέχρι σήμερα.

Στις αρχές του 10ου αι., όταν η Σικελία έπεσε στα χέρια των Αράβων, οι Έλληνες της Σικελίας εγκατέλειψαν τις εστίες τους και κατέφυγαν στη Ν. Ιταλία, όπου και ενίσχυσαν περαιτέρω το ελληνικό στοιχείο της περιοχής.

Κατά τον 11ο και 12ο αι. έχουμε μεταναστευτικά ρεύματα από την Πελοπόννησο κυρίως, αλλά και από άλλα μέρη της Ελλάδος. Με την τουρκική υποδούλωση της Ελλάδος σ’ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας συνεχώς κατέφευγαν εκεί φυγάδες Έλληνες. Έτσι, ο ελληνισμός της Κάτω Ιταλίας κατόρθωσε να επιβιώσει και να ακμάζει εκεί χάρη στους συνεχείς εποικισμούς ελληνικών πληθυσμών.

Η «ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ» ΣΗΜΕΡΑ

» [..] Στη Σικελία, θα συναντήσουμε την επαρχία της Μεσσήνας, που το όνομά της είναι μια παραλλαγή της λέξης «Μεσσηνία», δηλαδή του ομώνυμου ελληνικού νομού της Πελοποννήσου με πρωτεύουσα την Καλαμάτα. Ονομάζεται έτσι, διότι, όταν πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, το 500 π.Χ. είχε ξεσπάσει ο Μεσσηνιακός πόλεμος ανάμεσα στους Μεσσήνιους και τους Δωριείς κατακτητές από τη γειτονική Λακωνία, οι Μεσσήνιοι τράπηκαν σε άτακτη φυγή και κατέπλευσαν στα γειτονικά παράλια της Νότιας Ιταλίας, με την ελπίδα να ξαναφτιάξουν τις ρίζες και τον πολιτισμό τους.

Η περιοχή της Απουλίας
Πρώτος σταθμός στο ταξίδι μας προς τη Μεγάλη Ελλάδα είναι το χωριό Στερνατιά, στη βορειοδυτική χερσόνησο του ιταλικού ποδιού. Η ονομασία αυτή προέρχεται από της λέξη Στερνός, δηλαδή ο τελευταίος, ο πιο απομακρυσμένος. Γι’ αυτό μην ξαφνιστείτε, αν κάτω από τη λέξη Στερνατιά δείτε να γράφει «KALOS IRTATE» (Ναι! Καλώς ήρθατε).

kalosirtate

Μέχρι την εποχή του Μεσαίωνα, τα ελληνόφωνα χωριά της Απουλίας αριθμούσαν τα είκοσι επτά. Σήμερα έχουν απομείνει μόνον εννέα: η Καλημέρα, το Καστρινιάνο Ντεϊ Γκρέτσι, το Κοριλιάνο, το Μαρτάνο, το Μαρτινιάνο, το Σολέτο, η Στερνατιά και το Τζολίνο.

Η περιοχή της Καλαβρίας
Στη δυτική χερσόνησο της Νότιας Ιταλίας, απέναντι από τον κρατήρα της Αίτνας, βρίσκεται ο άλλος άξονας της Μεγάλης Ελλάδας, η Γκρέτσια Καλαβρίνα, δηλαδή η Ελλάδα της Καλαβρίας. Αν και μεταξύ τους οι δυο περιοχές δεν διατηρούν ιδιαίτερα στενές επαφές, ωστόσο κρατούν αναλλοίωτη την κοινή καταγωγή, όπως είναι η λαογραφική παράδοση με χαρακτηριστικό δείγμα τα νοσταλγικά τραγούδια που θα ακούσουμε στις γιορτές και τα πανηγύρια.

Εννέα είναι και τα χωριά που θα συναντήσουμε στη Γκρέτσια Καλαβρίνα: το Χωρίο Βούα, ο Γυαλός του Βούα, το Ροχούδι, το Χωρίο Ροχούδι, το Βουνί, το Χωρίο Βουνίου, το Γκαλλιτσανό, το Κοντοφούρι και η Αμυνταλία ή Αμεντολέα. Εδώ, στις πλαγιές του Ασπρομόντε κατοικούν εννέα χιλιάδες ελληνόφωνοι κάτοικοι. Ασπρομόντε: μια λέξη ελληνικής καταγωγής, που σημαίνει Άσπρο Βουνό.

H καταγωγή της Μεγάλης Ελλάδας
Οι Ιταλοί γλωσσολόγοι του περασμένου αιώνα, πίστευαν ότι τα ελληνικά αυτά χωριά ιδρύθηκαν κατά τη βυζαντινή περίοδο, όταν χιλιάδες κάτοικοι από τα παράλια της Ελλάδας αποφάσισαν να μεταναστεύσουν.

Οι μακρόχρονες όμως μελέτες στα αρχαιολογικά ευρήματα της Μεγάλης Ελλάδας, απέδειξαν ότι η ιστορία της ξεκινά πράγματι από τα χρόνια των Μεσσηνιακών Πολέμων. Από τότε άλλωστε υπήρχε και η αρχαία λατινική λέξη Ρέτζιο (Reggio) που σημαίνει «περιοχή» και σήμερα τη συναντάμε σε όλες σχεδόν τις σύγχρονες γλώσσες. Στα αγγλικά λέμε Ρίτζιον (Region), στα γαλλικά Ρεζιόν και στα ιταλικά Ρετζιόνε. Αυτή η λέξη λοιπόν ανακαλύφθηκε ότι προέρχεται από την αρχαία ελληνική τοποθεσία «Ρήγιο». Ένα άλλο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η πόλη Οτράντο (Otranto) που προέρχεται από την ελληνική λέξη Υδρούς, από το «ύδωρ» που σημαίνει «νερό».

Αργότερα, κατά τα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας θα συναντήσουμε αμέτρητους ναούς που είναι αφιερωμένοι σε θεότητες του Ελληνικού Δωδεκάθεου, αλλά και αντικείμενα καθημερινής χρήσης με ελληνικές ρίζες. Ας δούμε για παράδειγμα τη βυζαντινή λέξη «σκίφος» που δεν είναι άλλη από το γνωστό ξίφος. Οι επιστήμονες αναζητούσαν επίμονα τις αιτίες που ανάγκασαν τους ντόπιους να κάνουν αναγραμματισμό (δηλαδή να αλλάξουν τη σειρά των γραμμάτων μέσα στην ίδια λέξη), μέχρι τη στιγμή που ο Έλληνας γλωσσολόγος Αναστάσιος Καραναστάσης ανακοίνωσε ότι οι αρχαίοι Πελοποννήσιοι συνήθιζαν να κάνουν αναγραμματισμό σε όσες λέξεις είχαν δύο συνεχόμενα σύμφωνα: όπως π.χ. «σπαλίς» = «ψαλίς» (δηλαδή ψαλίδι).

Ένα παραδοσιακό τραγούδι της «Γρικάνικης Διαλέκτου»
Ήθελα ριντινέντα να γιουρίσω,

Να βαστάζω φόρτσα πάντα,
Να πετνάσω, να στασώ’ς
Τη Νάπολη τσαί να φιλήσω
Τσείνο που τόσον γάπησα τσαί
Να γιουρίσω

Ήθελα χελιδόνι να γίνω
να’ χω Δύναμη πάντα να πετώ
να φτάσω Στη Νάπολη
και να φιλήσω κείνον που τόσο αγάπησα
και να γυρίσω».

Το κείμενο είναι της δημοσιογράφου Έλενας Ρέντα

 

Η γκρεκάνικη γλώσσα
Οι όροι «Γκρεκάνοι» και «Γκρεκάνικα» δημιουργήθηκαν το 15ο αιώνα, ενώ το 1997, ο Giuseppe Nucera αναφέρει ότι «ως προς την γκρεκάνικη διάλεκτο, πρόκειται για μια μικρή-μεγάλη γλωσσική νήσο, η οποία με υπερηφάνεια ανεκάλυψε την συμμετοχή της στην αρχαία ελληνική ρίζα».
Είναι αξιοθαύμαστο το πώς διατήρησε τη γλώσσα του, έστω και ελαφρά αλλοιωμένη, έστω και γραμμένη με το «λατινικό» αλφάβητο.

Παραδείγματα επιρροών από δωρικά και ομηρικά στοιχεία:

«ampi to cipo mu» = γύρω από τον κήπο μου (ampi – αμφί)
«chiru ene» = χείρον ένι, χειρότερο είναι
«afte iane» = εχθές ήταν (iane – ομηρικό «ήεν»)
«is kanni?» = ποιος κάνει; (is – ερωτ. αντωνυμία «τις»)
Άλλα παραδείγματα από τα Γκρεκάνικα
  • addomata = εβδομάδα (settimana στα ιταλικά)
    Το «βδ» μετατράπηκε σε «dd»
  • afidi = φίδι (serpe στα ιταλικά)
    π.χ. «A’ fidia en kannune kako» (=τα φίδια δεν κάνουνε κακό)
  • agapi = αγάπη, στοργή, πάθος, πίστη (affetto στα ιταλικά)
    π.χ. «O pedi-mmu kanni in agapi min Maria» (= ο γιος μου είναι αρραβωνιασμένος με τη Μαρία)
  • Avrili = Απρίλης (aprile στα ιταλικά)
    π.χ. «Feo o Paska pefti ste dekapente ti avriliu» (=φέτος το Πάσχα πέφτει στις 15 του Απρίλη)
  • brokka = πηρούνι (forchetta στα ιταλικά)
    Πιθανόν η λέξη να προέρχεται από την ελληνική «πρόκα»
  • cero = καιρός (tempo στα ιταλικά)
    π.χ. «Simmeri o cero in vasta-ti mavri» (=σήμερα ο καιρός είναι στις μαύρες του, είναι άσχημος δηλαδή)
  • chari = χάρις (grazia στα ιταλικά)
    «chari», «grazia» και τα δύο προέρχονται από την ελληνική λέξη «χάρις»
  • choreo = χορεύω (ballo στα ιταλικά)
    π.χ. «su serri na choressi?» (= εσύ ξέρεις να χορέψεις;)

Η γκρεκάνικη μουσική

ΚΑΙ ΔΥΟ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑΣ

Πηγές

kalithalassa.info

italianogr.blogspot.gr

neb.gr

wikipedeia.gr

ethnos.gr

Οι μινωικές τοιχογραφίες

24 Οκτ.

Η ΠΑΡΙΖΙΑΝΑ

 

Η παριζιάνα

Η παριζιάνα

Πρόκειται για τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού. Εικονίζεται μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής σε θέση προφίλ.
Ονομάστηκε «Παριζιάνα» από τον Άρθουρ Έβανς, γιατί το 1903 (έτος που ανακαλύφθηκε) τα μεγάλα μάτια, τα κατσαρά μαλλιά, τα έντονα κόκκινα χείλη και η ανασηκωμένη μύτη θεωρούνταν τα ιδεώδη της γυναικείας ομορφιάς, τα οποία μόνο μια όμορφη γυναίκα από … το Παρίσι μπορούσε να τα ενσαρκώσει.

 

 

 

Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΝΑ

Ο πρίγκιπας με τα κρίνα

Ο πρίγκιπας με τα κρίνα

 

 Η τοιχογραφία σώζεται πολύ αποσπασματικά και έχει συμπληρωθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Η σύνθεση είναι πολύχρωμη, γεμάτη ζωντάνια. Εικονίζεται επιβλητική ανδρική μορφή, που βαδίζει προς τα αριστερά σε απροσδιόριστο ερυθρό φόντο. Φοράει το τυπικό μινωικό περίζωμα με φαρδιά ζώνη, περιδέραιο στο λαιμό και πλούσιο κάλυμμα κεφαλής διακοσμημένο με κρίνα και φτερά παγωνιού. Η στάση των χεριών του δείχνει ότι ίσως έσερνε με το αριστερό του χέρι ένα ζώο ή κάποιο μυθικό τέρας, γρύπα ή σφίγγα. Ο νέος ονομάσθηκε από τους ερευνητές «πρίγκηπας», γιατί θεωρήθηκε ότι αποδίδει το βασιλιά-ιερέα, που ζούσε στο ανάκτορο της Κνωσού.

 

 

 

 

 H ΧΟΡΕΥΤΡΙΑ

Η χορεύτρια

Η χορεύτρια

 

 

Όμορφη Μινωίτισσα με ωραίο φόρεμα και όμορφα χτενισμένα μαλλιά, που ανεμίζουν από το χορό.

 

 

 

 

 

 ΟΙ ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΚΥΡΙΕΣ

 

Οι γαλάζιες κυρίες

Οι γαλάζιες κυρίες

Όμορφες Μινωίτισσες που κουβεντιάζουν. Έχουν ωραία φορέματα, σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, όμορφα χτενισμένα μαλλιά και πολύτιμα κοσμήματα.

 

 

 

 

 ΠΟΜΠΗ ΝΕΩΝ

 

Πομπή νέων

Πομπή νέων

Νέοι λαμβάνουν μέρος σε θρησκευτική πομπή και φέρουν αγγεία με δώρα για τη θεότητα ή για το βασιλιά. Η τοιχογραφία αυτή κοσμούσε τον λεγόμενο «διάδρομο της πομπής» του ανακτόρου της Κνωσού

 

 

 

 Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ

Η αίθουσα του θρόνου

Η αίθουσα του θρόνου

 

 Η αίθουσα του θρόνου της Κνωσού βρισκόταν στη βόρεια πλευρά των ιερών διαμερισμάτων και η είσοδος σε αυτήν γινόταν από την κεντρική αυλή. Στη μία μακριά πλευρά της αίθουσας αυτής δέσποζε ένας λίθινος θρόνος, που είχε κατασκευαστεί έτσι ώστε να μιμείται ξύλο. Μία τοιχογραφία παρουσίαζε ένα ζευγάρι γρύπες να πλαισιώνουν το θρόνο. Στην απέναντι πλευρά βρισκόταν μία δεξαμενή καθαρμών, υποδηλώνει τον ιερό χαρακτήρα του χώρου. Η αίθουσα του θρόνου αποτελεί ένα μοναδικό εύρημα με καθαρά μινωικό χαρακτήρα, αν και παρατηρούνται ομοιότητες με το μυκηναϊκό μέγαρο, όπως είναι γνωστό από το ανάκτορο της Πύλου.
Αρχικά θεωρήθηκε ότι ο θρόνος είναι η έδρα του Μίνωα, ο οποίος δεχόταν στη συγκεκριμένη αίθουσα τους υπηκόους του.
Νεότερες ερμηνείες ωστόσο, που λαμβάνουν υπόψη το θεοκρατικό χαρακτήρα της ηγεσίας στη μινωική Κρήτη, τείνουν να χαρακτηρίσουν το θρόνο ως ιερατικό και όχι ως θρόνο του μινωίτη ηγέτη

 

 

ΤΑ ΔΕΛΦΙΝΙΑ

Τα δελφίνια

Τα δελφίνια

 

 Η τοιχογραφία αυτή προέρχεται από τo μέγαρο της βασίλισσας. Δελφίνια κολυμπούν ανάμεσα σε ψάρια, μέσα στα κύματα.

 

 

 

 ΤΑ ΤΑΥΡΟΚΑΘΑΨΙΑ

Τα ταυροκαθάψια

Τα ταυροκαθάψια

 

Τα ταυροκαθάψια ήταν ένα αγώνισμα που συνηθιζόταν πολύ στα μινωικά χρόνια. Περιλάμβανε το πιάσιμο του ταύρου από τα κέρατα, το επικίνδυνο άλμα στη ράχη του ζώου και τέλος το πήδημα στο έδαφος πίσω του
Στο κέντρο της σκηνής υπάρχει ένας ταύρος, ο οποίος «αιωρείται», ως αποτέλεσμα της επιθυμίας του καλλιτέχνη να αποδώσει την ορμητική, επιθετική κίνηση του ζώου. Οι δύο ακριανές μορφές είναι γυναικείες, μία στηριγμένη στα κέρατά του, μία πίσω του. Στη μέση βλέπουμε έναν άνδρα σε ακροβατική κίνηση στην πλάτη του ζώου.
Για τους άνδρες χρησιμοποιείται η κόκκινη ώχρα, ενώ για τις γυναίκες το λευκό, κάτι που παρατηρείται επίσης στις κυκλαδικές και μυκηναϊκές τοιχογραφίες, ενώ το χρώμα του φόντου είναι γαλάζιο (μάλλον αιγυπτιακό γαλάζιο).

 

 

 

 

ΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ ΠΟΥΛΙ

Το γαλάζιο πουλί

Το γαλάζιο πουλί

 
Ένα γαλάζιο πουλί κάθεται σε βράχο. Τριγύρω υπάρχουν διάφορα αγριολούλουδα.

 

 

 

 Ο ΡΥΤΟΦΟΡΟΣ

Ο ρυτοφόρος

Ο ρυτοφόρος

Ένας νέος, που κρατάει ρυτό (είδος αγγείου), λαμβάνει μέρος σε θρησκευτική πομπή.

 

 

 

 

Κι ένα σύντομο βίντεο για την Κνωσό

 

 

 

ΠΗΓΕΣ

katsba.ueuo.com

el.wikipaideia.org

Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»

Ο ΤΥΡΑΝΝΟΣ ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ

24 Μάι.

    Ο Πολυκράτης ήταν σάμιος αριστοκράτης, γιός του Αιάκη. Υπήρξε τύραννος της Σάμου πιθανόν από το 538 π.Χ. ως το 522 π.Χ. Προτού να γίνει τύραννος, είχε οργανώσει στη Σάμο μια κερδοσκοπική επιχείρηση ενοικίασης πολυτελών στρωμάτων και ποτηριών για συμπόσια και δεξιώσεις. Όταν αποφάσισε να καταλάβει την εξουσία, οργάνωσε μια «εταιρεία» με τη βοήθεια των δύο αδελφών του, του Παντάγνωτου και του Συλοσώντα, και τη στήριξη λίγων πολιτών τους οποίους είχε κερδίσει με τις γενναιοδωρίες του.

Ο Πολυκράτης στο πολυτελέστατο ανάκτορό του

Ο Πολυκράτης στο πολυτελέστατο ανάκτορό του

 

Η κατάληψη της εξουσίας και η εδραίωση σ’ αυτή
Η ευκαιρία για την κατάληψη της εξουσίας τού δόθηκε σε μια γιορτή της Ήρας. Τη στιγμή που οι πολίτες κατέθεταν τα όπλα τους, σύμφωνα με τη συνήθεια, στον ιερό χώρο της Ήρας, ο Πολυκράτης και οι οπαδοί του επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά και κατέλαβαν την αφρούρητη πόλη. Επειδή μάλιστα ο Πολυκρτάτης αρχικά δεν είχε αρκετούς υποστηρικτές, ζήτησε και τη βοήθεια του τύραννου της Νάξου Λύγδαμη.
Για μερικά χρόνια μοιράστηκε την εξουσία με τα δύο αδέλφια του, πιθανόν ως το 532 π.Χ. Ο Πολυκράτης κράτησε την Αστυπάλαια, την αρχαία δηλαδή πόλη της Σάμου και τον κάμπο της Χώρας στο νοτιοανατολικό τμήμα του νησιού. Ο Παντάγνωτος πήρε τη Χησία, από το Μυτιληνιό ρέμα και πέρα ανατολικά, και ο Συλοσώντας το δυτικό τμήμα του νησιού, την Αισχριονία.
Ύστερα, όμως, από λίγο καιρό, ο Πολυκράτης, υποψιαζόμενος πιθανώς σχέδια σφετερισμού της εξουσίας του από τα δύο του αδέλφια, σκότωσε κατά τη διάρκεια μιας φιλονικίας τον αδελφό του Παντάγνωτο, εξόρισε το Συλοσώντα και έγινε ο μόνος τύραννος του νησιού, γύρω στο 538 π.X.

Σύγχρονος χάρτης της Σάμου

Σύγχρονος χάρτης της Σάμου

Μέτρα κατά των αριστοκρατών
Αμέσως μετά την εξουδετέρωση των αδελφών του, έλαβε μια σειρά από μέτρα με σκοπό την εδραίωση της εξουσίας του: εξόρισε τους πιο επικίνδυνους γεωμόρους, αριστοκράτες δηλαδή που υποστήριζαν την εγκαθίδρυση ολιγαρχικού πολιτεύματος, και επέβαλε δυσβάσταχτους φόρους στους υπόλοιπους. Οι φόροι αυτοί αφενός μεν εμπόδιζαν τους αριστοκράτες να χρηματοδοτούν στασιαστικές κινήσεις εναντίον του Πολυκράτη, αφετέρου δε παρείχαν στον τύραννο τους πόρους εκείνους για τα μεγάλα δημόσια έργα που οραματιζόταν. Η δυσαρέσκεια ανάμεσα στους σάμιους αριστοκράτες ήταν τόσο μεγάλη, ώστε πολλοί αναγκάστηκαν να εκγαταλείψουν το νησί και να ιδρύσουν αποικία στην Κάτω Ιταλία, τη Δικαιοάρχεια. Μεταξύ αυτών ήταν και ο φιλόσοφος Πυθαγόρας. Επίσης ο Πολυκράτης, για να αποφύγει τον κίνδυνο των εναντίον του συνωμοσιών, απαγόρευσε κάθε είδους συναθροίσεις πολιτών, ακόμη και στις παλαίστρες. Παράλληλα δε δίσταζε να προχωράει σε φυλακίσεις, εξορίες και βασανιστήρια των πολιτικών του αντιπάλων. Μάλιστα αυτούς από τους αντιπάλους του που τους θεωρούσε πιο επικίνδυνους τους έστελνε σε δύσκολες εκστρατείες, με την ελπίδα να σκοτωθούν.

Μέτρα υπέρ των λαϊκών στρωμάτων
Από την άλλη όμως ο Πολυκράτης πρόσφερε εργασία στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις αφενός μεν με τον πολυάριθμο στόλο του, ο οποίος χρειαζόταν ναυπηγούς, ναύτες, κωπηλάτες και μάχιμο πλήρωμα, αφετέρου δε με τα περίφημα δημόσια έργα του.
Ένα άλλο ιδιαίτερα φιλολαϊκό μέτρο που έλαβε ήταν η υποχρέωση των πλούσιων αριστοκρατών να συντηρούν τις μητέρες όσων έχασαν τη ζωή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις της Σάμου.
Παράλληλα, έχοντας ως στόχο την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας και της εριουργίας, έφερε στο νησί πρόβατα από τη Νάξο και την Αττική, γίδες από τη Νάξο και τη Σκύρο και γουρούνια από τη Σικελία. Αλλά και διάφορα είδη φυτών και λουλουδιών εισήγαγε στο νησί, προκειμένου να προοδεύσει και η γεωργία.
Οι ενέργειες του Πολυκράτη με σκοπό την ανάπτυξη του νησιού δε σταματάν εδώ. Μερίμησε γα την ίδρυση διάφορων αποικιών που θα πολλαπλασίαζαν τα εισοδήματά του (π.χ. Έφεσος) και συμμάχησε με σπουδαίους ηγέτες, όπως με το βασιλιά της Αιγύπου Άμαση και τον τύραννο της Νάξου Λύγδαμη.

Ο στόλος
Τα πλούτη του ο Πολυκράτης τα εξασφάλισε κυρίως από τη ναυτική δύναμη που κατόρθωσε να αποκτήσει.
Ο Πολυκράτης έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο για την πολεμική όσο και για την εμπορική ναυτιλία. Λέγεται ότι είχε ναυπηγήσει 100 πεντηκοντόρους, πλοία εφοδιασμένα με πενήντα κουπιά σε ένα επίπεδο, καθώς και 40 διήρεις, τις περίφημες «σάμαινες», που ήταν πλοία κατάφρακτα, δηλαδή σκεπασμένα, ώστε να προστατεύονται οι κωπηλάτες, και με μεγαλύτερης χωρητικότητας αμπάρια. Χάρη στο στόλο του ο Πολυκράτης έτρεψε σε φυγή τον Κύρο, όταν αυτός επιχείρησε να καταλάβει τη Σάμο.

Σύγχρονη αναπαράσταση της Σάμαινας, του τύπου πλοίου που κυριάρχησε στο Αιγαίο τον 6ο αι. π.

Σύγχρονη αναπαράσταση της Σάμαινας, του τύπου πλοίου που κυριάρχησε στο Αιγαίο τον 6ο αι. π.Χ.

     Ο στόλος του Πολυκράτη τού έδωσε τη δυνατότητα να επιβάλει ένα είδος φόρου στα ξένα πλοία που περνούσαν από τις δικές του θάλασσες, να «πουλάει προστασία» σε διάφορους γείτονές του, να ασκεί πειρατεία σε εχθρούς και φίλους και να διεξάγει νικηφόρες επιδρομές σε γειτονικά νησιά και στα παράλια της Ιωνίας.
Έτσι, τα σαμιώτικα εμπορικά καράβια ταξίδευαν σ’ όλες τις θάλασσες τού τότε γνωστού κόσμου. Λέγεται μάλιστα ότι σαμιώτης ήταν ο πρώτος καπετάνιος, ο Κωλαίος, που πέρασε το Γιβραλτάρ (Ηράκλειες Στήλες) και βγήκε στον Ατλαντικό,

Τα δημόσια έργα
Όπως όλοι οι τύραννοι, έτσι και ο Πολυκράτης κατασκεύασε μεγάλα έργα. Φρόντισε όμως να τους ξεπεράσει όλους στον αριθμό, στο μέγεθος και, κυρίως, στο τεχνικό ενδιαφέρον που αυτά παρουσιάζουν:
– Ο μηχανικός Ευπαλίνος ο Μεγαρεύς κατασκεύασε το περίφημο υδραγωγείο της Σάμου σκάβοντας μέσα στο βουνό σήραγγα μήκους 1.045 μέτρων, επίτευγμα αδιανόητο για τα μέσα της εποχής. Οι εργασίες ξεκίνησαν από τις δύο άκρες και οι δύο ομάδες συναντήθηκαν στη μέση της σήραγγας με μια απόκλιση περίπου 1,80 μ.

– Επίσης ο Πολυκράτης κατασκεύασε μεγάλα λιμενικά έργα με εγκαταστάσεις για τη ναυπήγηση και την προστασία πλοίων (με κυματοθραύστη μήκους 400 μ.)
– Έχτισε, ακόμη, τείχη περιβάλλοντάς τα με βαθιά τάφρο που σε κάποια σημεία έφτανε τα 6μ. Λέγεται μάλιστα ότι την τάφρο την έσκαψαν Μυτιληνιοί αιχμάλωτοι.
– Τέλος, ανοικοδόμησε το περίλαμπρο Ηραίο, προς τιμήν της προστάτιδος του νησιού θεάς Ήρας, στη θέση ενός παλαιότερου ξύλινου, το οποίο είχε πυρπολήσει ο βασιλιάς των Περσών Κύρος κατά την αποτυχημένη απόπειρά του να καταλάβει το νησί. Ο ναός είναι χτισμένος 5 χλμ μακριά από το Άστυ, το σημερινό δηλ. Πυθαγόρειο, στη νοτιοδυτική ακρογιαλιά του κάμπου της Χώρας. Χτίστηκε εκεί, καθώς πίστευαν ότι στο σημείο αυτό, κάτω από μια λυγαριά της ακροποταμιάς του ποταμού Ίμβρασου, γεννήθηκε η Ήρα. Η μετάβαση από το Άστυ στο ναό γινόταν μέσω της «Ιεράς Οδού», ενός δρόμου πλάτους 4 μ. που δεξιά και αριστερά του υπήρχε πλήθος αγαλμάτων, ωραίων οικοδομών και δένδρων. Ο ρυθμός του ναού ήταν ιωνικός και αρχιτέκτονας ήταν ο Θεόδωρος, γιος του Ροίκου. Είχε μήκος 108,73μ., πλάτος 54,58 μ. και ύψος γύρω στα 25 μέτρα. Ήταν περίπτερος, δίπτερος, με 133 μαρμαροκολώνες. Απ’ αυτές σήμερα σώζεται δυστυχώς μόνο μία. Κι αυτή, μάλιστα, είναι χωρίς ραβδώσεις και μισογκρεμισμένη. Η στέγη του ναού ήταν φτιαγμένη από κεραμίδες, ζωγραφισμένες με διάφορες όμορφες παραστάσεις.

O κάμπος της Χώρας, όπως φαίνεται από το Πυθαγόρειο.

O κάμπος της Χώρας, όπως φαίνεται από το Πυθαγόρειο. Σε απόσταση 5 χλμ. ήταν ο ναός της Ήρας.

   Στη μέση ακριβώ ς του ναού βρισκόταν το λατρευτικό σύμβολο της θεάς, ένα ξόανο, ξύλινο δηλ. ομοίωμα. Αργότερα στη θέση του ξόανου έστησαν μεγαλόπρεπο άγαλμα, πρώτα απο χαλκό και ύστερα από μάρμαρο. Το άγαλμα αυτό, που παράσταινε την Ήρα όρθια, ντυμένη νυφικά, με πέπλο ανεμιστό, καλάθι στην κεφαλή και στο κάθε χέρι μικρό ποτήρι, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 389 μ.χ. το και το 480 το κατέστρεψαν.

Ό,τι έχει απομείνει σήμερα από το σπουδαίο ναό της Ήρας

Ό,τι έχει απομείνει σήμερα από το σπουδαίο ναό της Ήρας

Το δαχτυλίδι του Πολυκράτη και τα όρια της τύχης
Στα χρόνια του Πολυκράτη η Σάμος έφτασε στο απώγειο της δόξας της. Ο τύραννος υπήρξε, πέρα από σκληρός ηγέτης, ιδαίτερα ικανός μα, και προπάντων, ιδαίτερα τυχερός. Κάθε ενέργειά του στεφόταν από επιτυχία. Οι απανωτές, ωστόσο, επιτυχίες και η τόσο μεγάλη ευτυχία του φαίνεται ότι κάποια στιγμή τον προβλημάτισαν. Ο Πολυκράτης, σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρόδοτο, σκέφτηκε τότε να συμβουλευτεί το φίλο του Άμαση, βασιλιά της Αιγύπτου.
Ο Άμασης, κατανοώντας ότι ένας άνθρωπος δεν είναι δυνατό να έχει μόνο επιτυχίες, συμβούλεψε τον Πολυκράτη να στερηθεί κάτι αγαπημένο του, προκειμένου να βιώσει μια λύπη και, έτσι, να μην προκαλέσει το φθόνο των θεών.
Ο Πολυκράτης, ακολουθώντας τη συμβουλή του φίλου του, αποφάσισε να πετάξει στη θάλασσα το πιο αγαπημένο του δαχτυλίδι, έναν πολύτιμο σφραγιδόλιθο που του τον είχε φτιάξει κάποιος σπουδαίος τεχνίτης. Πράγματι πέταξε το δαχτυλίδι στο πέλαγος και –επιτέλους- άρχισε να στενοχωριέται που το έχασε. Δεν πέρασε όμως ούτε εβδομάδα και ένας ψαράς έφερε στο παλάτι ένα μεγάλο ψάρι δώρο για τον τύραννο. Όταν, όμως, ο μάγειρας άνοιξε την κοιλιά του ψαριού, για να το καθαρίσει, βρήκε μέσα το δαχτυλίδι και το παρέδωσε στον κύριό του. Ο Πολυκράτης έγραψε πάλι στο φίλο του τον Άμαση τι του συνέβη, εξηγώντας του ότι δεν μπόρεσε να νιώσει τη λύπη που έπρεπε. Ο Άμασης κατάλαβε τότε ότι είναι στη μοίρα του Πολυκράτη να βιώσει ένα τραγικό τέλος. Φρόντισε, μάλιστα, να δώσει τέλος στη φιλία τους, για να μη στενοχωρηθεί τη στιγμή που ο Πολυκράτης θα βρεθεί αντιμέτωπος με τη μοίρα του (ίσως όμως η αιτία να είναι ότι ο Πολυκράτης είχε συμμαχήσει με τους Πέρσες εναντίον των Αιγυπτίων).

Το τέλος του Πολυκράτη
Η επιβεβαίωση της πρόβλεψης του Άμαση δεν άργησε να έρθει. Ο Πολυκράτης είχε αποκτήσει όλα αυτά τα χρόνια πολλούς εχθρούς και έκανε ακόμη και τους συμμάχους του να ανησυχούν εξαιτίας της δύναμης που είχε αποκτήσει. Οι Πέρσες αντιλαμβανόμενοι ότι δεν είναι ικανοί να τον εξοντώσουν με κατά μέτωπο επίθεση εναντίον του, αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν το δόλο. Έτσι κατέφυγαν στο εξής τέχνασμα: Ο σατράπης Οροίτης, γνωρίζοντας την πλεονεξία του Πολυκράτη, του διαμήνυσε πως ο βασιλιάς των Περσών σχεδιάζει να τον δολοφονήσει και να του πάρει τα πλούτη του. Προκειμένου λοιπόν να μην πέσουν στα χέρια του βασιλιά, ζητούσε δήθεν τη δική του βοήθεια, για να τα φυγαδέψει.
Ο Πολυκράτης διάβασε την επιστολή και έστειλε τον έμπιστό του Μαίανδρο στις Σάρδεις, για να συννενοηθεί με τον Οροίτη. Ο Οροίτης στο μεταξύ, στο πλαίσιο του σχεδίου του, λέγεται ότι γέμισε οχτώ κάσες με πέτρες και πάνω από αυτές έστρωσε νομίσματα χρυσά. Ο Μαιάνδριος, πράγματι, πίστεψε ότι οι κάσες ήταν γεμάτες χρυσάφι και εξαπατήθηκε. Επιστρέφοντας στη Σάμο, διηγήθηκε στον Πολυκράτη όσα είδε. Τότε ο Πολυκράτης μπήκε αμέσως στο πλοίο και έβαλε πλώρη για την Ασία. Άδικα οι φίλοι του και η κόρη του προσπαθούσαν να τον σταματήσουν.
Ο Οροίτης, που τον περίμενε, τον έπιασε και με εντολή του βασιλιά των Περσών, τον ανασκολόπησε και τον σταύρωσε πάνω σε πλαγιά της Μυκάλης, αντίκρυ στο αγαπημένο του Άστυ.

Το Πυθαγόρειο της Σάμου σήμερα, όπου το 6ο αι. π.Χ. ήταν το Άστυ. Στο βάθος διακρίνεται το βουνό της Μυκάλης στη Μ. Ασία, σε πλαγιά του οποίου βρήκε φριχτό θάνατο  ο Πολυκράτη.

Το Πυθαγόρειο της Σάμου σήμερα, όπου το 6ο αι. π.Χ. ήταν το Άστυ. Στο βάθος διακρίνεται το βουνό της Μυκάλης στη Μ. Ασία, σε πλαγιά του οποίου βρήκε φριχτό θάνατο ο Πολυκράτης.

Πηγές

Ηροδότου Ιστορίες εκδ. ΟΕΔΒ

tovima.gr

enet.gr

Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα

culture.gr

Η ταφή του κόμητος Οργκάθ (Ελ Γκρέκο)

20 Μαρ.
O πίνακας

O πίνακας

   «Η ταφή του κόμητος Οργκάθ» είναι ίσως το πιο ολοκληρωμένο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Ο Θεοτοκόπουλος ζωγράφισε το έργο αυτό κατά παραγγελία (1586) του πρωθιερέα της εκκλησίας του Σάντο Τομέ (Άγιος Θωμάς), για να καλύψει τον τοίχο του βάθους στο παρεκκλήσι της Παναγίας. Η εκκλησία του Σάντο Τομέ είχε κερδίσει μια σημαντική δίκη και θέλησαν να γιορτάσουν το γεγονός μ’ ένα σπουδαίο έργο που θ’ απαθανάτιζε ένα θρύλο του 14ου αι. Σύμφωνα το θρύλο αυτό, όταν το 1323 πέθανε ο ευλαβικός Δον Γκονζάλο Ρουίθ, κόμης του Οργκάθ, κατέβηκαν από τον ουρανό ο Άγιος Αυγουστίνος και ο πρωτομάρτυρας Στέφανος και μετέφεραν το πτώμα με τα χέρια τους στον τάφο τους.
    Πρόκειται για πίνακα μεγάλου σχήματος με διαστάσεις, 4,80 μ. επί 3,60 μ. κι ολοκληρώθηκε λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 1588, εποχή ωριμότητας του Θεοτοκόπουλου.
 

  O πίνακας περιλαμβάνει δύο διακριτές περιοχές.
  Στο κάτω μέρος της σύνθεσης, το γήινο, απεικονίζεται η κηδεία του κόμη Οργκάθ την ώρα που οι παρευρισκόμενοι πενθούντες ευγενείς του Τολέδο βλέπουν μπροστά τους ένα θαύμα: δύο άγιοι, ο Άγιος Στέφανος και ο Άγιος Αυγουστίνος, σκύβουν και παίρνουν οι ίδιοι στα χέρια τους το νεκρό σώμα του Οργκάθ, τον οποίο και θέλουν να τιμήσουν για τον ενάρετο βίο του. Στο σάκο του Αγίου Αυγουστίνου διακρίνονται οι μορφές του Αγίου Παύλου, του Αγίου Θωμά και της Αγίας Αικατερίνης. Ο νεκρός κόμης οδηγείται στον τάφο μέσα στη σιδερένια στολή του ιππότη, πολεμιστής και στη ζωή και στο θάνατο.

  Το πένθος των παριστάμενων Ισπανών ευγενών είναι βουβό.. Δεν υπάρχουν γυναίκες να θρηνούν γοερά, δεν υπάρχουν λουλούδια ούτε διάκοσμος. Υπάρχουν μόνο άνδρες, αμίλητοι. Κομψοί στην εμφάνιση, με βλέμμα περισυλλογής, δείχνουν να αποδέχονται το θαύμα με τόλμη, χωρίς να δείχνουν ότι παραξενεύονται. Ο μόνος που ξεχωρίζει και δείχνει να ξεφεύγει από τη γενική κίνηση και να μας κοιτάει κατάματα είναι εκείνος που θεωρείται ως η πιθανότερη αυτοπροσωπογραφία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (λίγο αριστερά από το κέντρο). Στα πρόσωπα του πίνακα, εκτός από τον ίδιο, αναγνωρίζονται και πολλά άλλα άτομα της εποχής του Ελ Γκρέκο, ανάμεσα στα οποία και ο ίδιος ο γιος του, ο Γεώργης Μανουήλ σε νεαρή ηλικία (ο μικρός κάτω αριστερά)

   Στο πάνω μέρος της σύνθεσης αναπαρίσταται ο ουρανός που ανοίγει τη στιγμή που οι δύο άγιοι σηκώνουν το κορμί του Οργκάθ. Η ψυχή του κόμη μεταφέρεται από έναν άγγελο έχοντας πάρει τη μορφή ενός βρέφους, όπως συνηθίζεται στην ορθόδοξη ανατολική εικονογραφία.

   Ο άγγελος με ορμητική κίνηση ανυψώνεται κρατώντας προσεχτικά στην αγκαλιά του την ελευθερωμένη ψυχή σαν νεογέννητο. Η ψυχή του Οργκάθ φαίνεται να περνάει την Παναγία και τους άλλους αγίους, για να φτάσει στο Χριστό, που τόσο αγαπούσε τον ευσεβή κόμη. Ένας άνεμος χαράς φυσά στα πρόσωπα των Αγίων και ανεμίζει τα φορέματά τους Ο Χριστός απλώνει τα χέρια και μικρά αγγελούδια πετούν ολόγυρα.

   Σε μάζες από κινούμενα σύννεφα ανθίζει εκτυφλωτική η Δόξα του Θεού. Ανθίζει ο κόσμος των αγίων, των αγγέλων, των ψυχών και, στην κορυφή, τυλιγμένος σε πάλλευκο ύφασμα, σε πάλλευκο που τόσο δύσκολα ζωγραφίζεται. Ο θάνατος, λοιπόν, δεν είναι τέλος ζωής, δεν είναι επίφαση ματαιότητας, δεν είναι ύβρις και αφανισμός. Είναι το επιστέγασμα, η απονομή δικαιοσύνης,

   Η επίδραση του έργου από τη βυζαντινή αγιογραφία είναι φανερή: στην «Κοίμηση της Θεοτόκου» Απόστολοι κρατούν οριζόντιο το σώμα της Παναγίας, ενώ την περιστοιχίζουν οι άλλοι Απόστολοι και ο Χριστός παραλαμβάνει την ψυχή της μητέρας του που μοιάζει με μικρό βρέφος.

Η κοίμηση της Θεοτόκου

Η κοίμηση της Θεοτόκου

   Για την ιστορία, οι πρώτοι εκτιμητές επιδίκασαν στο ζωγράφο 1200 δουκάτα, αμοιβή την οποία η εφορία της εκκλησίας βρήκε υπερβολική. Τελικά όμως συμβιβάστηκαν στο συγκεκριμένο ποσό.

ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

19 Φεβ.
Ο λόρδος Έλγιν

Ο λόρδος Έλγιν

    Το 1799 πρεσβευτής της Βρετανίας στην Κωνσταντινούπολη διορίζεται ο λόρδος Ελγιν. Ένα χρόνο μετά ο λόρδος στέλνει στην Αθήνα δικά του συνεργεία με τεχνίτες, προκειμένου να σχεδιάσουν τα μνημεία της Ακρόπολης και να πάρουν εκμαγεία για τη διακόσμηση της έπαυλής του στη Σκοτία.

Ωστόσο, ο Έλγιν, αξιοποιώντας την πολιτική συμμαχία της χώρας του με την Οθωμανική αυτοκρατορία εκείνη την εποχή και εκμεταλλευόμενος τη διαφθορά που επικρατούσε στην οθωμανική διοίκηση, προχώρησε ακόμη παραπέρα. Στο διάστημα από το 1801 ως και το 1804, τα συνεργεία  του Έλγιν εργάζονταν με σκοπό την αφαίρεση διάφορων αρχαιοτήτων. Ήδη το Δεκέμβριο του 1801 απέπλευσε για τη Βρετανία με διάφορες αρχαιότητες το  πλοίο «Mentor», το οποίο όμως βυθίστηκε στα Κύθηρα.

Μέντωρ

Το ναυάγιο του «Mentor», όπως είναι σήμερα

    Στο επόμενο διάστημα μεταφέρθηκαν στη Βρετανία, μεταξύ άλλων, αγάλματα, κίονες, αγγεία, ανάγλυφα του Παρθενώνα. Από την απληστία του Έλγιν δε γλίτωσε και ο παρακείμενος ναός του Ερέχθειου, από τον οποίο αφαίρεσε μια Καρυάτιδα (κολώνα με τη μορφή κοπέλας)

Το Ερέχθειο σήμερα

Το Ερέχθειο σήμερα

Η Καρυάτιδα του βρετανικού μουσείου σε αφίσα που κυκλοφόρησε  με στόχο την επιστροφή της

Η Καρυάτιδα του βρετανικού μουσείου σε αφίσα που κυκλοφόρησε με στόχο την επιστροφή της

    Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1806, για ν’ ανελκύσει όσα μπορούσε από τα κιβώτια του ναυαγίου του «Mentor». Στο μεταξύ, τα συνεργεία του συνέχισαν να δουλεύουν στην Ακρόπολη ως και το 1812, οπότε και παρέλαβε τα τελευταία κιβώτια

    Στο Λονδίνο οι αρχαιότητες μεταφέρθηκαν σε διάφορες αποθήκες. Ο Έλγιν, όμως, είχε πια καταστραφεί οικονομικά λόγω των δωροδοκιών προς τους οθωμανούς αξιωματούχους και των ποσών που είχε δαπανήσει για τα συνεργεία της Ακρόπολης. Έτσι αναγκάστηκε να υποθηκεύσει την τεράστια αυτή συλλογή και στο τέλος να την πουλήσει στο βρετανικό κράτος. Tο 1816 το βρετανικό κοινοβούλιο ενέκρινε τη αγορά των γλυπτών του Παρθενώνα, τα οποία δόθηκαν στη συνέχεια στο Bρετανικό Mουσείο, όπου εξακολουθούν να βρίσκονται μέχρι και σήμερα.

Ορισμένα από τα γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο

Ορισμένα από τα γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο

    Σήμερα λοιπόν βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου να βρίσκονται διαμελισμένα πολλά τμήματα συχνά από το ίδιο γλυπτό. Για παράδειγμα, από τη ζωφόρο του Παρθενώνα οι 56 λίθοι της βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 40 στην Αθήνα.

    Πριν από μερικά χρόνια μάλιστα αποκαλύφθηκε ότι τη δεκαετία του 1930 οι βρετανοί συντηρητές στην προσπάθειά τους να …. λευκάνουν τα μάρμαρα προκάλεσαν μεγάλες φθορές σ’ αυτά, καθώς τα έξυσαν, τα έτριψαν και τα λείαναν, στερώντας έτσι από αυτά την αυθεντικότητά τους.

Η Μελίνα Μερκούρη μπροστά από τον Παρθενώνα

Η Μελίνα Μερκούρη μπροστά από τον Παρθενώνα

    Τον Αύγουστο το 1982, κι ενώ η υπουργός Πολιτισμού είναι για την Ελλάδα η Μελίνα Μερκούρη, σ’ ένα συνέδριο που οργάνωσε η Unesco, ύστερα από πρόταση της ελληνικής πλευράς, έγινε ψηφοφορία με θέμα την επιστροφή των γλυπτών. Το αποτέλεσμα ήταν: 56 ψήφισαν υπέρ της επιστροφής, 12 κατά (μεταξύ των οποίων ευρωπαϊκές χώρες, οι Η.Π.Α. και ο Καναδάς) και 24 δήλωσαν αποχή.

    Αργότερα, στις 17 Αυγούστου του 1996, 252 ευρωβουλευτές ψήφισαν μια διακήρυξη κατά την οποία ζητούσαν να συζητηθεί στο Ευρωκοινοβούλιο το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων.

   Όλα αυτά δε συγκίνησαν, βέβαια, τις κατά καιρούς βρετανικές κυβερνήσεις. Μάλιστα, η βρετανική κυβέρνηση αρνήθηκε να τα επιστρέψει ακόμη και ως δάνειο, σε αίτημα που διατυπώθηκε από την ελληνική πλευρά λίγο πριν από τη διοργάνωση των Ολυμπιακών αγώνων στην Αθήνα το 2004.

    Τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν είναι αυθύπαρκτα έργα τέχνης. Δημιουργήθηκαν ως αρχιτεκτονικά και συμβολικά μέρη του ναού της Αθηνάς, που χτίστηκε τον 5ο αι. π.Χ., στην ακμή της δόξας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα, που εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο, αποτελούν το 60% περίπου του συνόλου του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα που σώζεται σήμερα. Η ανάγκη για την επανένωση τους με το άλλο 40% περίπου που βρίσκεται στην Αθήνα αποτελεί έναν πολιτιστικό στόχο, ο οποίος επιβάλλεται να ολοκληρωθεί. Θα είναι προς όφελος κάθε επισκέπτη (επιστήμονα ή μη) που επιδιώκει να δει τον Παρθενώνα σε σχέση με το ιστορικό του περιβάλλον.

Το Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα

Το Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα

    Εξάλλου, σήμερα στην Αθήνα λειτουργεί ένα σύγχρονο μουσείο, από το οποίο ο επισκέπτης έχει οπτική επαφή με την Ακρόπολη: πρόκειται για το Μουσείο της Ακρόπολης, το οποίο και περιμένει να φιλοξενήσει τα γλυπτά αυτά.

Ακολουθεί η μικρή ταινία του Κώστα Γαβρά με θέμα την ιστορία του Παρθενώνα