Μεγάλη Ελλάδα

27 Νοέ.
Χάρτης της Μεγάλης Ελλάδας

Χάρτης της Μεγάλης Ελλάδας
Πηγή φωτογραφίας: egregores.wordpress.com

Η Μεγάλη Ελλάδα ή Magna Grecia (ή, σπανιότερα, Grande Ellade) στα ιταλικά ήταν η επικράτεια των διαφόρων αρχαίων ελληνικών αποικιών στη Σικελία και στη Νότια Ιταλία.

Oι πρώτες ελληνικές αποικίες ιδρύθηκαν γύρω στο 750 π.Χ. στη Καλαβρία, τη Σικελία και την Απουλία. Είχαν την τυπική ελληνική μορφή της πόλης-κράτους και διατηρούσανε στενές σχέσεις με τις μητροπόλεις τους. Υπήρχαν πόλεις δωρικές, όπως ο Τάρας, οι Συρακούσες και η Γέλα, ιωνικές, όπως η Ελέα και η Κύμη, αλλά και αχαϊκές, όπως ο Κρότων και η Σύβαρις.

Συχνά μεταξύ των αποικιών ξεσπούσαν συγκρούσεις, ενώ εντός αυτών υπήρχαν πολιτικές διαμάχες, γεγονός που βοήθησε στην ανάπτυξη της ρητορικής τέχνης. Εκτός της ρητορικής, καλλιεργήθηκαν η φιλοσοφία, τα μαθηματικά (βλ. Πυθαγόρας) και η πολιτική επιστήμη.  Γενικά, η πολιτιστική συμβολή των Ελλήνων της Μεγάλης Ελλάδας ήταν σημαντική: για παράδειγμα, η γραφή που οι Ρωμαίοι υιοθετήσανε προέρχεται από τα δυτικοελληνικά της Κύμης.

Το τέλος της ακμής της Μεγάλης Ελλάδας ήρθε λόγω της επεκτατικής πολιτικής της Ρώμης. Το έτος 272 π.Χ. καταστράφηκε ο Τάρας και χάθηκε το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων του, γιατί επαναστάτησαν και βοηθήσανε τον Πύρρο στον πόλεμό του κατά των Ρωμαίων.

Ωστόσο, η Μεγάλη Ελλάδα συνέχισε να υπάρχει ως πνευματικό-πολιτιστικό δημιούργημα, αφού ακόμα σήμερα ένα μέρος του πολιτισμού, των ηθών, των εθίμων και της ελληνικής γλώσσας υπάρχουν στη Κάτω Ιταλία.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Από τον 6ο αι. μ.Χ. και μετά εγκαταστάθηκαν στην περιοχή βυζαντινοί στρατιωτικοί και πολιτικοί υπάλληλοι, καθώς ο στρατηγός τού αυτοκράτορα Ιουστινιανού, Βελισάριος, το 535 μ.Χ. αποβιβάστηκε στη Σικελία και απελευθέρωσε το νησί και την Καλαβρία από τους Γότθους.

Τον 7ο και 8ο αι μ.Χ. ο ελληνικός πληθυσμός που κατοικούσε από την αρχαιότητα ακόμη στη Σικελία και στη Ν. Ιταλία αυξήθηκε, καθώς πολλοί Έλληνες μετακινήθηκαν από την Ελλάδα στις περιοχές αυτές λόγω των επιδρομών των Σλάβων.

Τον 9ο αιώνα (περίοδος εικονομαχίας) η Νότια Ιταλία κατακλύστηκε από μοναχούς, οι οποίοι ίδρυσαν μοναστήρια, έκτισαν βυζαντινούς ναούς, που σώζονται μέχρι σήμερα.

Στις αρχές του 10ου αι., όταν η Σικελία έπεσε στα χέρια των Αράβων, οι Έλληνες της Σικελίας εγκατέλειψαν τις εστίες τους και κατέφυγαν στη Ν. Ιταλία, όπου και ενίσχυσαν περαιτέρω το ελληνικό στοιχείο της περιοχής.

Κατά τον 11ο και 12ο αι. έχουμε μεταναστευτικά ρεύματα από την Πελοπόννησο κυρίως, αλλά και από άλλα μέρη της Ελλάδος. Με την τουρκική υποδούλωση της Ελλάδος σ’ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας συνεχώς κατέφευγαν εκεί φυγάδες Έλληνες. Έτσι, ο ελληνισμός της Κάτω Ιταλίας κατόρθωσε να επιβιώσει και να ακμάζει εκεί χάρη στους συνεχείς εποικισμούς ελληνικών πληθυσμών.

Η «ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ» ΣΗΜΕΡΑ

» [..] Στη Σικελία, θα συναντήσουμε την επαρχία της Μεσσήνας, που το όνομά της είναι μια παραλλαγή της λέξης «Μεσσηνία», δηλαδή του ομώνυμου ελληνικού νομού της Πελοποννήσου με πρωτεύουσα την Καλαμάτα. Ονομάζεται έτσι, διότι, όταν πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, το 500 π.Χ. είχε ξεσπάσει ο Μεσσηνιακός πόλεμος ανάμεσα στους Μεσσήνιους και τους Δωριείς κατακτητές από τη γειτονική Λακωνία, οι Μεσσήνιοι τράπηκαν σε άτακτη φυγή και κατέπλευσαν στα γειτονικά παράλια της Νότιας Ιταλίας, με την ελπίδα να ξαναφτιάξουν τις ρίζες και τον πολιτισμό τους.

Η περιοχή της Απουλίας
Πρώτος σταθμός στο ταξίδι μας προς τη Μεγάλη Ελλάδα είναι το χωριό Στερνατιά, στη βορειοδυτική χερσόνησο του ιταλικού ποδιού. Η ονομασία αυτή προέρχεται από της λέξη Στερνός, δηλαδή ο τελευταίος, ο πιο απομακρυσμένος. Γι’ αυτό μην ξαφνιστείτε, αν κάτω από τη λέξη Στερνατιά δείτε να γράφει «KALOS IRTATE» (Ναι! Καλώς ήρθατε).

kalosirtate

Μέχρι την εποχή του Μεσαίωνα, τα ελληνόφωνα χωριά της Απουλίας αριθμούσαν τα είκοσι επτά. Σήμερα έχουν απομείνει μόνον εννέα: η Καλημέρα, το Καστρινιάνο Ντεϊ Γκρέτσι, το Κοριλιάνο, το Μαρτάνο, το Μαρτινιάνο, το Σολέτο, η Στερνατιά και το Τζολίνο.

Η περιοχή της Καλαβρίας
Στη δυτική χερσόνησο της Νότιας Ιταλίας, απέναντι από τον κρατήρα της Αίτνας, βρίσκεται ο άλλος άξονας της Μεγάλης Ελλάδας, η Γκρέτσια Καλαβρίνα, δηλαδή η Ελλάδα της Καλαβρίας. Αν και μεταξύ τους οι δυο περιοχές δεν διατηρούν ιδιαίτερα στενές επαφές, ωστόσο κρατούν αναλλοίωτη την κοινή καταγωγή, όπως είναι η λαογραφική παράδοση με χαρακτηριστικό δείγμα τα νοσταλγικά τραγούδια που θα ακούσουμε στις γιορτές και τα πανηγύρια.

Εννέα είναι και τα χωριά που θα συναντήσουμε στη Γκρέτσια Καλαβρίνα: το Χωρίο Βούα, ο Γυαλός του Βούα, το Ροχούδι, το Χωρίο Ροχούδι, το Βουνί, το Χωρίο Βουνίου, το Γκαλλιτσανό, το Κοντοφούρι και η Αμυνταλία ή Αμεντολέα. Εδώ, στις πλαγιές του Ασπρομόντε κατοικούν εννέα χιλιάδες ελληνόφωνοι κάτοικοι. Ασπρομόντε: μια λέξη ελληνικής καταγωγής, που σημαίνει Άσπρο Βουνό.

H καταγωγή της Μεγάλης Ελλάδας
Οι Ιταλοί γλωσσολόγοι του περασμένου αιώνα, πίστευαν ότι τα ελληνικά αυτά χωριά ιδρύθηκαν κατά τη βυζαντινή περίοδο, όταν χιλιάδες κάτοικοι από τα παράλια της Ελλάδας αποφάσισαν να μεταναστεύσουν.

Οι μακρόχρονες όμως μελέτες στα αρχαιολογικά ευρήματα της Μεγάλης Ελλάδας, απέδειξαν ότι η ιστορία της ξεκινά πράγματι από τα χρόνια των Μεσσηνιακών Πολέμων. Από τότε άλλωστε υπήρχε και η αρχαία λατινική λέξη Ρέτζιο (Reggio) που σημαίνει «περιοχή» και σήμερα τη συναντάμε σε όλες σχεδόν τις σύγχρονες γλώσσες. Στα αγγλικά λέμε Ρίτζιον (Region), στα γαλλικά Ρεζιόν και στα ιταλικά Ρετζιόνε. Αυτή η λέξη λοιπόν ανακαλύφθηκε ότι προέρχεται από την αρχαία ελληνική τοποθεσία «Ρήγιο». Ένα άλλο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η πόλη Οτράντο (Otranto) που προέρχεται από την ελληνική λέξη Υδρούς, από το «ύδωρ» που σημαίνει «νερό».

Αργότερα, κατά τα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας θα συναντήσουμε αμέτρητους ναούς που είναι αφιερωμένοι σε θεότητες του Ελληνικού Δωδεκάθεου, αλλά και αντικείμενα καθημερινής χρήσης με ελληνικές ρίζες. Ας δούμε για παράδειγμα τη βυζαντινή λέξη «σκίφος» που δεν είναι άλλη από το γνωστό ξίφος. Οι επιστήμονες αναζητούσαν επίμονα τις αιτίες που ανάγκασαν τους ντόπιους να κάνουν αναγραμματισμό (δηλαδή να αλλάξουν τη σειρά των γραμμάτων μέσα στην ίδια λέξη), μέχρι τη στιγμή που ο Έλληνας γλωσσολόγος Αναστάσιος Καραναστάσης ανακοίνωσε ότι οι αρχαίοι Πελοποννήσιοι συνήθιζαν να κάνουν αναγραμματισμό σε όσες λέξεις είχαν δύο συνεχόμενα σύμφωνα: όπως π.χ. «σπαλίς» = «ψαλίς» (δηλαδή ψαλίδι).

Ένα παραδοσιακό τραγούδι της «Γρικάνικης Διαλέκτου»
Ήθελα ριντινέντα να γιουρίσω,

Να βαστάζω φόρτσα πάντα,
Να πετνάσω, να στασώ’ς
Τη Νάπολη τσαί να φιλήσω
Τσείνο που τόσον γάπησα τσαί
Να γιουρίσω

Ήθελα χελιδόνι να γίνω
να’ χω Δύναμη πάντα να πετώ
να φτάσω Στη Νάπολη
και να φιλήσω κείνον που τόσο αγάπησα
και να γυρίσω».

Το κείμενο είναι της δημοσιογράφου Έλενας Ρέντα

 

Η γκρεκάνικη γλώσσα
Οι όροι «Γκρεκάνοι» και «Γκρεκάνικα» δημιουργήθηκαν το 15ο αιώνα, ενώ το 1997, ο Giuseppe Nucera αναφέρει ότι «ως προς την γκρεκάνικη διάλεκτο, πρόκειται για μια μικρή-μεγάλη γλωσσική νήσο, η οποία με υπερηφάνεια ανεκάλυψε την συμμετοχή της στην αρχαία ελληνική ρίζα».
Είναι αξιοθαύμαστο το πώς διατήρησε τη γλώσσα του, έστω και ελαφρά αλλοιωμένη, έστω και γραμμένη με το «λατινικό» αλφάβητο.

Παραδείγματα επιρροών από δωρικά και ομηρικά στοιχεία:

«ampi to cipo mu» = γύρω από τον κήπο μου (ampi – αμφί)
«chiru ene» = χείρον ένι, χειρότερο είναι
«afte iane» = εχθές ήταν (iane – ομηρικό «ήεν»)
«is kanni?» = ποιος κάνει; (is – ερωτ. αντωνυμία «τις»)
Άλλα παραδείγματα από τα Γκρεκάνικα
  • addomata = εβδομάδα (settimana στα ιταλικά)
    Το «βδ» μετατράπηκε σε «dd»
  • afidi = φίδι (serpe στα ιταλικά)
    π.χ. «A’ fidia en kannune kako» (=τα φίδια δεν κάνουνε κακό)
  • agapi = αγάπη, στοργή, πάθος, πίστη (affetto στα ιταλικά)
    π.χ. «O pedi-mmu kanni in agapi min Maria» (= ο γιος μου είναι αρραβωνιασμένος με τη Μαρία)
  • Avrili = Απρίλης (aprile στα ιταλικά)
    π.χ. «Feo o Paska pefti ste dekapente ti avriliu» (=φέτος το Πάσχα πέφτει στις 15 του Απρίλη)
  • brokka = πηρούνι (forchetta στα ιταλικά)
    Πιθανόν η λέξη να προέρχεται από την ελληνική «πρόκα»
  • cero = καιρός (tempo στα ιταλικά)
    π.χ. «Simmeri o cero in vasta-ti mavri» (=σήμερα ο καιρός είναι στις μαύρες του, είναι άσχημος δηλαδή)
  • chari = χάρις (grazia στα ιταλικά)
    «chari», «grazia» και τα δύο προέρχονται από την ελληνική λέξη «χάρις»
  • choreo = χορεύω (ballo στα ιταλικά)
    π.χ. «su serri na choressi?» (= εσύ ξέρεις να χορέψεις;)

Η γκρεκάνικη μουσική

ΚΑΙ ΔΥΟ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑΣ

Πηγές

kalithalassa.info

italianogr.blogspot.gr

neb.gr

wikipedeia.gr

ethnos.gr

Advertisements

Η ΕΞΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ

27 Νοέ.

Το Μεσολόγγι, πόλη της Δυτικής Στερεάς και με θέση κομβικής σημασίας, σήκωσε τη σημαία της επανάστασης στις 20 Μαΐου του 1821. Στην πόλη αυτή έλαβε χώρα η συνέλευση της Δυτικής Ελλάδας και εκεί συνέχεια ορίστηκε η έδρα της διοίκησης του Αγώνα στην περιοχή.

ΧΆΡΤΗΣ

Η θέση του Μεσολογγίου και τα εχθρικά στρατεύματα

Η πρώτη πολιορκία
Το Μεσολόγγι πολιορκήθηκε για πρώτη φορά από τους Τούρκους το 1822. Τα στρατεύματα του Κιουταχή, που είχε νικήσει τους Έλληνες στο Πέτα, και του Ομέρ Βρυώνη, που είχε ολοκληρώσει την υποταγή του Σουλίου, ενώθηκαν και βάδισαν εναντίον της πόλης. Ωστόσο, ύστερα από δύο μήνες οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να λύσουν την πολιορκία έχοντας υποστεί σοβαρές απώλειες.
Την επόμενη χρονιά ένα νέο τουρκικό στράτευμα κατευθύνθηκε προς το Μεσολόγγι. Επιχείρησε, όμως, πρώτα να καταλάβει το γειτονικό Αιτωλικό. Ωστόσο, λόγω της αποτυχίας κατάληψης του Αιτωλικού εγκαταλείφθηκε και το σχέδιο επίθεσης στο Μεσολόγγι.

Ο Λόρδος Μπάιρον στο Μεσολόγγι. Ο άγγλος φιλέλληνας πέθανε στο Μεσολόγγι τον Απρίλη του 1824 και με το θάνατό του έκανε ήδη γνωστή την πόλη στην Ευρώπη πριν από τη δεύτερη πολιορκία

Ο Λόρδος Μπάιρον στο Μεσολόγγι. Ο άγγλος φιλέλληνας πέθανε στο Μεσολόγγι τον Απρίλη του 1824 και με το θάνατό του έκανε ήδη γνωστή την πόλη στην Ευρώπη πριν από τη δεύτερη πολιορκία

Η δεύτερη πολιορκία και η έξοδος
Το 1825 ο Κιουταχής συγκέντρωσε μεγάλο στρατό στη Λάρισα και κατευθύνθηκε στο Μεσολόγγι. Στα τέλη Απριλίου 1825 στρατοπέδευσε στην περιοχή και ξεκίνησε την πολιορκία του Μεσολογγίου. Όλες οι επιθέσεις που επιχείρησε ο Κιουταχής εναντίον της πόλης απέτυχαν, όπως και η προσπάθεια του να αποκλείσει τον ανεφοδιασμό της πόλης από στεριά και θάλασσα. Οι πολιορκημένοι ήρθαν σε συνεννόηση με τον Καραϊσκάκη ο οποίος διεξήγαγε πόλεμο φθοράς στα νότα του στρατεύματος του Κιουταχή, αναγκάζονταν τον να περάσει σε θέση άμυνας, τον Οκτώβριο του 1825.

ιμπραήμ

Ο Ιμπραήμ

Η άφιξη του Ιμπραήμ
Στα τέλη, όμως, του 1825 για ενίσχυση του Κιουταχή έσπευσε ο Ιμπραήμ με τον αιγυπτιακό του στρατό από την Πελοπόννησο. Λέγεται, μάλιστα, ότι βλέποντας τα οχυρωματικά έργα του Μεσολογγίου είπε περιφρονητικά στον Κιουταχή: «Πώς; Επί οκτώ μήνες σ’ εμπόδισε αυτός ο φράχτης; Εγώ σε οκτώ ημέρες κυρίεψα το Ναβαρίνο!». Ο υπονοούμενος κομπασμός ασφαλώς δε δικαιώθηκε, αφού η πολιορκία κράτησε ως τον Απρίλιο του 1826.
Ωστόσο, με την άφιξη των Αιγυπτίων του Ιμπραήμ η πολιορκία ξανάρχισε σφοδρότερη. Παρόλα αυτά μέχρι τον Φεβρουάριο του 1826 οι Τούρκοι δεν είχαν σημειώσει καμία επιτυχία. Αυτό οφείλεται α) στο γεγονός ότι ο Ανδρέας Μιαούλης με τον στόλο του κατάφερνε να ανεφοδιάζει το Μεσολόγγι, β) στη ζηλοφθονία μεταξύ Ιμπραήμ και Κιουταχή και γ) προπάντων, στην απαράμιλλη ανδρεία των υπερασπιστών της πόλης.

Ο κλοιός σφίγγει
Από το Μάρτιο όμως η κατάσταση άρχισε να αλλάζει με την κατάληψη από τους Τούρκους στρατηγικών νησίδων της λιμνοθάλασσας, όπως το Βασιλάδι και ο Ντολμάς. Οι Έλληνες κατάφεραν να διατηρήσουν τον έλεγχο της νησίδας Κλείσοβα ύστερα από μία σφοδρή μάχη στην οποία τα στρατεύματα του Ιμπραήμ είχαν πολύ βαριές απώλειες. Όμως η δυνατότητα του ελληνικού στόλου να ανεφοδιάσει την πόλη είχε καταστεί αδύνατη, με αποτέλεσμα οι αμυνόμενοι να βρεθούν σε δυσχερέστατη θέση. Από τα μέσα Φεβρουαρίου του 1826 η κατάσταση γίνεται τραγική. Πολλές οικογένειες είχαν αρχίσει να στερούνται εντελώς τα τρόφιμα και αναγκάζονταν να σφάζουν άλογα, μουλάρια, γαϊδούρια και κατόπιν σκύλους, γάτες, ποντικούς. Αλλά και αυτά έλειψαν. Από τις 16 Μαρτίου άρχισαν να τρώνε αρμυρίκια, πικρά χόρτα που φύτρωναν κοντά στη θάλασσα. Ο υποσιτισμός και οι αρρώστιες εξασθένιζαν τους ρωμαλέους οργανισμούς των ανδρών της φρουράς και προκαλούσαν πολλούς θανάτους.

νε

Το Μεσολόγγι σήμερα (αεροφωτογραφία)

Η απόφαση για την ηρωική έξοδο
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση το συμβούλιο των οπλαρχηγών και προκρίτων της πόλης πήρε την απόφαση για την έξοδο των κατοίκων από το Μεσολόγγι. Η έξοδος ορίστηκε για την νύχτα του Σαββάτου του Λαζάρου με ξημερώματα Κυριακής των Βαΐων, μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου. Φρόντισαν μάλιστα να ειδοποιήσουν τους Έλληνες του στρατοπέδου της Δερβέκιστας να κάνουν αντιπερισπασμό στους Τούρκους.
Την αυγή της 9ης Απριλίου σε σύσκεψη αποφάσισαν α) να σκοτώσουν όλους τους αιχμάλωτους, β) να θανατώσουν όλα τα γυναικόπαιδα, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών (η σκέψη αυτή τελικά δεν προχώρησε) και γ) οι ασθενείς και τραυματίες, εξακόσιοι περίπου στον αριθμό, να μεταφερθούν (με τη συναίνεσή τους) στα πιο οχυρωμένα μεγάλα σπίτια κι εκεί να πεθάνουν πολεμώντας.

Το σχέδιο εξόδου
Το μεσημέρι της 10ης Απριλίου καταρτίστηκε το σχέδιο εξόδου. Το σχέδιο προέβλεπε την έξοδο από τρία διαφορετικά σημεία. Aπό τα τρία σώματα που σχηματίστηκαν τα δύο αποτελούνταν από τους ενόπλους με επικεφαλής τους Νότη Mπότσαρη και Δημήτρη Μακρή, ενώ στο τρίτο σώμα θα βρίσκονταν οι άμαχοι, τους οποίους θα συνόδευε μικρός αριθμός ενόπλων

Ο αντιπερισπασμός και η προδοσία
Πράγματι, το δειλινό μαζεύτηκαν όλοι στις καθορισμένες θέσεις απ’ όπου θα εξορμούσαν. Στις 6.30 το ελληνικό σώμα από τη Δερβέκιστα που είχε φτάσει για αντιπερισπασμό άρχισε να πυροβολεί. Όμως από τους τυφεκισμούς οι πολιορκημένοι κατάλαβαν ότι οι Έλληνες αυτοί ήταν γύρω στους τριακόσιους και απογοητεύθηκαν. Την ίδια στιγμή ο Ιμπραήμ άρχισε ανελέητο βομβαρδισμό, γεγονός που δημιούργησε στους πολιορκημένους την εντύπωση ότι προδόθηκαν. Η αλήθεια βέβαια είναι ότι δεν προδόθηκαν από τους πυροβολισμούς αυτούς, αλλά από έναν αγγελιοφόρο παπά που είχε συλληφθεί ή από έναν ξένο (πιθανώς Βούλγαρο) που είχε αυτομολήσει.

Η δύναμη του εχθρού
Το Μεσολόγγι το είχαν περικυκλώσει δύο συντάγματα, ενώ η θάλασσα ήταν γεμάτη σχεδίες και αβαθή πλοιάρια. Εκτός αυτών, τρία ακόμη τάγματα από 2.400 άνδρες ήταν μπροστά από τη σκηνή του Ιμπραήμ έτοιμα να συνδράμουν. Παράλληλα, θέση είχαν πάρει 1000 ιππείς και 2000 Αλβανοί από την Κρήτη.

Η έξοδος
Όταν νύχτωσε, οι πολιορκημένοι άρχισαν να περνούν από τις γέφυρες απαρατήρητοι, καθώς ένα σύννεφο είχε καλύψει το φεγγάρι. Μόλις όμως ξαναφάνηκε το φεγγάρι, οι Τουρκοαιγύπτιοι άρχισαν πυκνά πυρά τουφεκιών και κανονιών προκαλώντας μεγάλες απώλειες. Ύστερα από μια ώρα αναμονής οι Μεσολογγίτες αποφάσισαν να εφορμήσουν.
Tα δύο σώματα των ενόπλων κατάφεραν πολεμώντας να ανοίξουν διαδρόμους μέσω των εχθρικών σωμάτων και να φτάσουν καταδιωκόμενοι στην περιοχή του βουνού του Ζυγού. Aπό εκεί πέρασαν στα Σάλωνα (Άμφισσα) αρχικά και στο Ναύπλιο στη συνέχεια, όπου έτυχαν υποδοχής ηρώων. O μύθος της «φρουράς του Μεσολογγίου» είχε ήδη δημιουργηθεί.
Tο τρίτο σώμα, ωστόσο, δεν κατάφερε να διαφύγει. Την ώρα της εφόρμησης ακούστηκε η κραυγή «Οπίσω, οπίσω, μωρέ παιδιά», με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μεγάλη σύγχυση. Οι περισσότεροι γύρισαν πίσω στην πόλη και χάθηκαν μαζί της.

ΒΡΥΖΑΚΗΣ

Η έξοδος του Μεσολογγίου. Πίνακας του Θεοδ. Βρυζάκη, 1853

Ανατινάξεις
Στο μεταξύ, την ώρα που γινόταν η ηρωική έξοδος, μέσα στο Μεσολόγγι εκτυλίχθηκαν δραματικές σκηνές: ο δημογέροντας Χρήστος Καψάλης, όταν κυκλώθηκε από τους εισβολείς στο σπίτι του, όπου είχαν συγκεντρωθεί τραυματίες, γέροντες και γυναικόπαιδα, έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη. Στην ίδια πράξη αντίστασης προέβη και ο μητροπολίτης Ρωγών Ιωσήφ, ο οποίος ανατίναξε τον Ανεμόμυλο, όταν κυκλώθηκε από τους εχθρούς. Το πρωί της 10ης Απριλίου, ανήμερα των Βαΐων, η οθωμανική ημισέληνος κυμάτιζε στα χαλάσματα του Μεσολογγίου.

κΑΨΑΛΗΣ

Η ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης

Οι απώλειες
Οι πληροφορίες για τις απώλειες των Ελλήνων κατά την πολιορκία και την έξοδο είναι αντιφατικές. Πιθανότερο φαίνεται ότι από τους 3.000 που πήραν μέρος στην έξοδο, οι 1.700 έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι. Ανάμεσα στους νεκρούς, ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, ο Μιχαήλ Κοκκίνης, ο Αθανάσιος Ραζηκότσικας, ο Νικόλαος Στορνάρης, ο γερμανός εκδότης της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά» Ιάκωβος Μάγιερ και άλλοι γερμανοί φιλέλληνες. Γύρω στα 6.000 γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν για να πουληθούν στη Μεθώνη και στα σκλαβοπάζαρα της Κωνσταντινούπολης και της Αλεξάνδρειας. Οι απώλειες για τους τουρκοαιγύπτιους εισβολείς ανήλθαν σε 5.000 άνδρες.

265px-Eugène_Ferdinand_Victor_Delacroix_017

Ευγένιος Ντελακρουά, Η Ελλάς εκπνέει πάνω στα ερείπια του Μεσολογγίου.

Η συνέχεια και η απελευθέρωση
Αμέσως μετά την κατάληψη του Μεσολογγίου, ο Κιουταχής με τον στρατό του κατευθύνθηκε προς την Ανατολική Στερεά Ελλάδα, με αντικειμενικό σκοπό την κατάληψη της Αττικής. Ο Ιμπραήμ επανήλθε στην Πελοπόννησο, για να εξαλείψει και τις τελευταίες εστίες αντίστασης σε Μάνη και Αργολίδα.
Το Μεσολόγγι απελευθερώθηκε στις 11του Μάη του 1829.
Το 1937 αναγνωρίστηκε ως «Ιερά Πόλις» και η Κυριακή των Βαΐων ορίστηκε ως επέτειος της εξόδου.

κηπος-των-ηρώων

Ο κήπος των ηρώων. Στο χώρο αυτό βρίσκονται σήμερα τα οστά ηρώων που έπεσαν κατά την έξοδο.

Σημασία εξόδου
Η Επανάσταση μετά την πτώση του Μεσολογγίου είχε σχεδόν κατασταλεί. Η πτώση του οδήγησε στη διάλυση της τρίτης εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου του 1826 και στην παραίτηση της κυβέρνησης Κουντουριώτη. Η φλόγα του αγώνα, όμως, παρέμεινε άσβεστη. Στο εξωτερικό αναθερμάνθηκε το φιλελληνικό κίνημα και επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες για επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων για την τελική λύση του ελληνικού ζητήματος.

Σχετική με το θέμα και η εκπομπή «Μηχανή του χρόνου» του Χρ. Βασιλόπουλου

Πηγές
-Εγκυκλοπαίδεια Πάπυτους Λαρούς Μπριτάνικα
– Κ.Μ. Γουντχάουζ, Ο πόλεμος της ελληνικής ανεξαρτησίας
http://www.ime.gr
-www.wikipaideia.gr
-www.sansimera.gr
– el.wikipedia.org

Ο θούριος

13 Νοέ.

θούριος

   H λέξη «θούριος» σημαίνει στα αρχαία ελληνικά πολεμικός, ορμητικός. Ο Όμηρος χρησιμοποιούσε τη λέξη «θούρος» ως επίθετο στο θεό του πολέμου, Άρη.
   Αυτό το όνομα επέλεξε ο Ρήγας Φερραίος να δώσει στο ποίημα που έγραψε το 1797. Η επιλογή του ονόματος δεν είναι τυχαία, αν αναλογιστούμε ότι πρόκειται για έναν πατριωτικό, επαναστατικό ύμνο που σκοπό έχει να αφυπνίσει τους σκλαβωμένους στον οθωμανικό ζυγό Έλληνες.
    Ο Θούριος του Ρήγα είναι το τρίτο μέρος του πολιτικού φυλλαδίου του «Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης της Μικράς Ασίας των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας».

 

O συνθέτης Χρήστος Λεοντής

O συνθέτης Χρήστος Λεοντής

  1970. Εκατόν εβδομήντα τρία χρόνια μετά τη σύνθεση του Θούριου του Ρήγα ο συνθέτης Χρήστος Λεοντής επιλέγει να μελοποιήσει το συγκεκριμένο ύμνο. Ο Χρήστος Λεοντής καταλήγει στο Θούριο, καθώς η λογοκρισία της Χούντας θα επέτρεπε μόνο ένα πατριωτικό τραγούδι. Βέβαια, οι στίχοι του τραγουδιού θα μπορούσαν κάλλιστα να στρέφονται και κατά της δικτατορίας. Το θέμα είναι, όπως υποστήριξε αργότερα ο Χρ. Λεοντής, ποιος τα λέει και για ποιον….

 Ακολουθεί ο Θούριος σε μουσική Χρ. Λεοντή, ερμηνευμένος από τον Νίκο Ξυλούρη.

 

 

 

 

Οι μινωικές τοιχογραφίες

24 Οκτ.

Η ΠΑΡΙΖΙΑΝΑ

 

Η παριζιάνα

Η παριζιάνα

Πρόκειται για τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού. Εικονίζεται μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής σε θέση προφίλ.
Ονομάστηκε «Παριζιάνα» από τον Άρθουρ Έβανς, γιατί το 1903 (έτος που ανακαλύφθηκε) τα μεγάλα μάτια, τα κατσαρά μαλλιά, τα έντονα κόκκινα χείλη και η ανασηκωμένη μύτη θεωρούνταν τα ιδεώδη της γυναικείας ομορφιάς, τα οποία μόνο μια όμορφη γυναίκα από … το Παρίσι μπορούσε να τα ενσαρκώσει.

 

 

 

Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΝΑ

Ο πρίγκιπας με τα κρίνα

Ο πρίγκιπας με τα κρίνα

 

 Η τοιχογραφία σώζεται πολύ αποσπασματικά και έχει συμπληρωθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Η σύνθεση είναι πολύχρωμη, γεμάτη ζωντάνια. Εικονίζεται επιβλητική ανδρική μορφή, που βαδίζει προς τα αριστερά σε απροσδιόριστο ερυθρό φόντο. Φοράει το τυπικό μινωικό περίζωμα με φαρδιά ζώνη, περιδέραιο στο λαιμό και πλούσιο κάλυμμα κεφαλής διακοσμημένο με κρίνα και φτερά παγωνιού. Η στάση των χεριών του δείχνει ότι ίσως έσερνε με το αριστερό του χέρι ένα ζώο ή κάποιο μυθικό τέρας, γρύπα ή σφίγγα. Ο νέος ονομάσθηκε από τους ερευνητές «πρίγκηπας», γιατί θεωρήθηκε ότι αποδίδει το βασιλιά-ιερέα, που ζούσε στο ανάκτορο της Κνωσού.

 

 

 

 

 H ΧΟΡΕΥΤΡΙΑ

Η χορεύτρια

Η χορεύτρια

 

 

Όμορφη Μινωίτισσα με ωραίο φόρεμα και όμορφα χτενισμένα μαλλιά, που ανεμίζουν από το χορό.

 

 

 

 

 

 ΟΙ ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΚΥΡΙΕΣ

 

Οι γαλάζιες κυρίες

Οι γαλάζιες κυρίες

Όμορφες Μινωίτισσες που κουβεντιάζουν. Έχουν ωραία φορέματα, σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, όμορφα χτενισμένα μαλλιά και πολύτιμα κοσμήματα.

 

 

 

 

 ΠΟΜΠΗ ΝΕΩΝ

 

Πομπή νέων

Πομπή νέων

Νέοι λαμβάνουν μέρος σε θρησκευτική πομπή και φέρουν αγγεία με δώρα για τη θεότητα ή για το βασιλιά. Η τοιχογραφία αυτή κοσμούσε τον λεγόμενο «διάδρομο της πομπής» του ανακτόρου της Κνωσού

 

 

 

 Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ

Η αίθουσα του θρόνου

Η αίθουσα του θρόνου

 

 Η αίθουσα του θρόνου της Κνωσού βρισκόταν στη βόρεια πλευρά των ιερών διαμερισμάτων και η είσοδος σε αυτήν γινόταν από την κεντρική αυλή. Στη μία μακριά πλευρά της αίθουσας αυτής δέσποζε ένας λίθινος θρόνος, που είχε κατασκευαστεί έτσι ώστε να μιμείται ξύλο. Μία τοιχογραφία παρουσίαζε ένα ζευγάρι γρύπες να πλαισιώνουν το θρόνο. Στην απέναντι πλευρά βρισκόταν μία δεξαμενή καθαρμών, υποδηλώνει τον ιερό χαρακτήρα του χώρου. Η αίθουσα του θρόνου αποτελεί ένα μοναδικό εύρημα με καθαρά μινωικό χαρακτήρα, αν και παρατηρούνται ομοιότητες με το μυκηναϊκό μέγαρο, όπως είναι γνωστό από το ανάκτορο της Πύλου.
Αρχικά θεωρήθηκε ότι ο θρόνος είναι η έδρα του Μίνωα, ο οποίος δεχόταν στη συγκεκριμένη αίθουσα τους υπηκόους του.
Νεότερες ερμηνείες ωστόσο, που λαμβάνουν υπόψη το θεοκρατικό χαρακτήρα της ηγεσίας στη μινωική Κρήτη, τείνουν να χαρακτηρίσουν το θρόνο ως ιερατικό και όχι ως θρόνο του μινωίτη ηγέτη

 

 

ΤΑ ΔΕΛΦΙΝΙΑ

Τα δελφίνια

Τα δελφίνια

 

 Η τοιχογραφία αυτή προέρχεται από τo μέγαρο της βασίλισσας. Δελφίνια κολυμπούν ανάμεσα σε ψάρια, μέσα στα κύματα.

 

 

 

 ΤΑ ΤΑΥΡΟΚΑΘΑΨΙΑ

Τα ταυροκαθάψια

Τα ταυροκαθάψια

 

Τα ταυροκαθάψια ήταν ένα αγώνισμα που συνηθιζόταν πολύ στα μινωικά χρόνια. Περιλάμβανε το πιάσιμο του ταύρου από τα κέρατα, το επικίνδυνο άλμα στη ράχη του ζώου και τέλος το πήδημα στο έδαφος πίσω του
Στο κέντρο της σκηνής υπάρχει ένας ταύρος, ο οποίος «αιωρείται», ως αποτέλεσμα της επιθυμίας του καλλιτέχνη να αποδώσει την ορμητική, επιθετική κίνηση του ζώου. Οι δύο ακριανές μορφές είναι γυναικείες, μία στηριγμένη στα κέρατά του, μία πίσω του. Στη μέση βλέπουμε έναν άνδρα σε ακροβατική κίνηση στην πλάτη του ζώου.
Για τους άνδρες χρησιμοποιείται η κόκκινη ώχρα, ενώ για τις γυναίκες το λευκό, κάτι που παρατηρείται επίσης στις κυκλαδικές και μυκηναϊκές τοιχογραφίες, ενώ το χρώμα του φόντου είναι γαλάζιο (μάλλον αιγυπτιακό γαλάζιο).

 

 

 

 

ΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ ΠΟΥΛΙ

Το γαλάζιο πουλί

Το γαλάζιο πουλί

 
Ένα γαλάζιο πουλί κάθεται σε βράχο. Τριγύρω υπάρχουν διάφορα αγριολούλουδα.

 

 

 

 Ο ΡΥΤΟΦΟΡΟΣ

Ο ρυτοφόρος

Ο ρυτοφόρος

Ένας νέος, που κρατάει ρυτό (είδος αγγείου), λαμβάνει μέρος σε θρησκευτική πομπή.

 

 

 

 

Κι ένα σύντομο βίντεο για την Κνωσό

 

 

 

ΠΗΓΕΣ

katsba.ueuo.com

el.wikipaideia.org

Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ

12 Οκτ.
"Ερωτόκριτος και Αρετούσα". Έργο του 1933 του ζωγράφου Θεόφιλου

«Ερωτόκριτος και Αρετούσα». Έργο του 1933 του ζωγράφου Θεόφιλου. Η Αρετούσα ανταποκρίνεται στον έρωτα του Ερωτόκριτου, ο οποίος έχει ανεβεί με σχοινένια σκάλα στο μπαλκόνι της

Πρόκειται για ένα πολύστιχο αφηγηματικό ποιήμα, μια έμμετρη μυθιστορία ουσιαστικά, του 17ου αι. Συνθέτης του είναι – σύμφωνα με την πληροφορία που μας παρέχει στον επίλογο – ο Βιτσέντζος Κορνάρος από τη Σητεία της Κρήτης.
Το ποίημα αποτελείται από 10.052 ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους με ζευγαρωτή ομοιοκαταλήξία.
Η γλώσσα του είναι η καθαρή δημοτική, όπως αυτή διαμορφώθηκε στην ανατολική Κρήτη, σχεδόν ολότελα απαλλαγμένη από λόγια ή κένα στοιχεία.
Η υπόθεση του έργου είναι εμπνευσμένη από το προβηγκιανό ποίημα «Πάρις και Βιέννα», χωρίς όμως ο Βιτσέντζος Κορνάρος να το μιμείται δουλικά.
Ο Ερωτόκριτος διαδόθηκε ευρύτατα σε λαϊκές εκδόσεις. Το μοναδικό χειρόγραφο που σώζεται σήμερα έχει χρονολογία 1710 και φυλάσσεται στο Βρετανικό μουσείο.

Ο κόσμος του ποιήματος
Το έργο διαδραματίζεται στην αρχαία Αθήνα, ο κόσμος όμως που απεικονίζει είναι αόριστος από ιστορική άποψη, συμβατικός και παραμυθένιος. Χαρακτηριστικό είναι ότι παράλληλα με τις αρχαιοελληνικές αναφορές, εμφανίζονται αναχρονισμοί και πολλά στοιχεία του δυτικού κόσμου, όπως η κονταρομαχία.

Η υπόθεση
Η υπόθεση χωρίζεται σε πέντε τμήματα και είναι συνοπτικά η εξής:

Α.
Ο βασιλιάς της Αθήνας Ηράκλης και η σύζυγός του αποκτούν ύστερα από πολλά χρόνια γάμου μια κόρη, την Αρετούσα. Τη βασιλοπούλα ερωτεύεται ο Ερωτόκριτος, γιος τού πιστού συμβούλου του βασιλιά, Πεζόστρατου. Επειδή δεν μπορεί να φανερώσει τον έρωτά του, πηγαίνει κάτω από το παράθυρό της τις νύχτες και της τραγουδά. Η κοπέλα σταδιακά ερωτεύεται τον άγνωστο τραγουδιστή. Ο Ηράκλης, όταν μαθαίνει για τον τραγουδιστή, του στήνει ενέδρα για να τον συλλάβει, ο Ερωτόκριτος όμως μαζί με τον αγαπημένο του φίλο Πολύδωρο σκοτώνει δέκα σωματοφύλακες τού βασιλιά. Ο Ερωτόκριτος, καταλαβαίνοντας ότι ο έρωτάς του δεν μπορεί να έχει αίσια έκβαση, ταξιδεύει στη Χαλκίδα για να ξεχάσει. Στο διάστημα αυτό ο πατέρας του αρρωσταίνει και, όταν η Αρετούσα τον επισκέπτεται, βρίσκει στο δωμάτιο του Ερωτόκριτου μια ζωγραφιά που την απεικονίζει και τους στίχους που της τραγουδούσε. Όταν εκείνος επιστρέφει, ανακαλύπτει την απουσία της ζωγραφιάς και των τραγουδιών και μαθαίνει ότι μόνο η Αρετούσα τους είχε επισκεφτεί. Επειδή καταλαβαίνει ότι αποκαλύφθηκε η ταυτότητά του και ότι μπορεί να κινδυνεύει, μένει στο σπίτι προσποιούμενος ασθένεια και η Αρετούσα τού στέλνει για περαστικά ένα καλάθι με μήλα, ως ένδειξη ότι ανταποκρίνεται στα συναισθήματά του.

Β.
Ο βασιλιάς οργανώνει κονταροχτύπημα, για να διασκεδάσει την κόρη του. Παίρνουν μέρος πολλά αρχοντόπουλα από όλον τον γνωστό κόσμο, αλλά νικητής αναδεικνύεται ο Ερωτόκριτος, ο οποίος και στεφανώνεται με το στεφάνι της νίκης από τα χέρια της αγαπημένης του Αρετούσας.

Γ.
Ο Ερωτόκριτος αρχίζει να συναντιέται κρυφά με την Αρετούσα στο παράθυρό της. Η κοπέλα παρακινεί τον Ερωτόκριτο να τη ζητήσει από τον πατέρα της. Το έργο αυτό αναλαμβάνει ο πατέρας του Ερωτόκριτου, Πεζόστρατος. Ο βασιλιάς, όταν ακούει το αίτημα του συμβούλου του, διώχνει τον ίδιο εξοργισμένος και εξορίζει τον Ερωτόκριτο. Ταυτόχρονα φτάνουν προξενιά για την Αρετούσα από το βασιλιά του Βυζαντίου. Η κοπέλα αμέσως αρραβωνιάζεται κρυφά με τον Ερωτόκριτο, πριν αυτός εγκαταλείψει την πόλη.

Δ.
Η Αρετούσα αρνείται να δεχθεί το προξενιό και ο βασιλιάς τη φυλακίζει μαζί με την πιστή παραμάνα της σ’ ένα σκοτεινό και υγρό μπουτρούμι. Έπειτα από τρία χρόνια, όταν οι Βλάχοι πολιορκούν την Αθήνα, εμφανίζεται ο Ερωτόκριτος μεταμφιεσμένος με μαγικό τρόπο σε Σαρακηνό. Σε μια μάχη μάλιστα σώζει τη ζωή του βασιλιά και τραυματίζεται.

Ε.
Ο βασιλιάς, για να ευχαριστήσει τον τραυματισμένο ξένο, του προσφέρει σύζυγο την κόρη του. Η Αρετούσα, ωστόσο, -που δε γνωρίζει ότι ο ξένος είναι ο αγαπημένος της- αρνείται και αυτόν τον γάμο και στη συζήτηση με τον μεταμφιεσμένο Ερωτόκριτο επιμένει στην άρνησή της. Ο Ερωτόκριτος την υποβάλλει σε δοκιμασίες για να επιβεβαιώσει την πίστη της και τελικά της αποκαλύπτεται, αφού λύνει τα μαγικά που τον είχαν μεταμορφώσει. Ο βασιλιάς αποδέχεται το γάμο και συμφιλιώνεται με τον Ερωτόκριτο και τον πατέρα του. Ο Ερωτόκριτος ανεβαίνει στο θρόνο της Αθήνας.

Η απήχηση του ποιήματος
Η απήχηση του έργου ήταν πολύ μεγάλη. Στίχοι του τραγουδιούνται ακόμη και στην Κρήτη, ενώ και τα ονόματα των ηρώων έχουν επιβιώσει ως σήμερα ως βαφτιστικά.

Ακολουθεί το τραγούδι «Τα θλιβερά μαντάτα» σε ερμηνεία του Ν.Ξυλούρη και του Γ.Χαρούλη. Ο Ερωτόκριτος ετοιμάζεται να πάρει το δρόμο της εξορίας και συναντιέται με την αγαπημένη του.

 

 

 

 
Πηγές
Λίνος Πολίτης, Ιστορία της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας
Μάριο Βίτι, Ιστορία της Ν.Ε. Λογοτεχνίας
el.wikipedeia.org
live24.gr

 

Ελληνικά είναι, δε διαβάζονται

5 Οκτ.

 ιτσ

    Είναι πολύ γνωστή η αγγλική έκφραση It’s Greek to me ή that’s Greek to me, δηλαδή αυτά είναι ακαταλαβίστικα, αλαμπoυρνέζικα, κινέζικα όπως θα λέγαμε εμείς. Η έκφραση στα αγγλικά χρησιμοποιείται ακόμα, αλλά έχει παλιώσει λίγο• τα τελευταία χρόνια, θα τη δείτε συχνά να χρησιμοποιείται «μεταφορικά», δηλαδή όταν κάποιος θέλει να αναφερθεί στα ελληνικά πράγματα, όχι πάντοτε επικριτικά: για παράδειγμα, η ελληνίστρια Charlotte Higgins κυκλοφόρησε το 2008 το βιβλίο It’s all Greek to me, που είναι διθυραμβικό για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.
     Στην αγγλική γλώσσα, η έκφραση τα έχει τα χρονάκια της –ή μάλλον τους αιώνες της, μια και πρόκειται για έκφραση που αρχίζει να διαδίδεται στην ελισαβετιανή περίοδο, σε μια εποχή όπου τα ελληνικά ήταν μεν ακατάληπτα στoυς πoλλoύς, όχι όμως και εντελώς άγνωστα• ήταν μια γλώσσα πoυ ακόμα διδασκόταν, πoυ ήταν κτήμα των λίγων (μην ξεχνάμε ότι έτσι κι αλλιώς η τεράστια πλειoψηφία τoυ κόσμoυ ήταν αναλφάβητoι). Ο πoλύς κόσμoς γνώριζε την ύπαρξη της ελληνικής γλώσσας, δηλαδή. Την ίδια επoχή o Σάμoυελ Τζόνσoν απoφαίνεται ότι o άνδρας πρoτιμά να μαγειρεύει η γυναίκα τoυ καλά παρά να μιλάει ελληνικά• αν ήταν εντελώς αδιανόητο να βρεθεί αγγλίδα που να ξέρει ελληνικά τo ευφυoλόγημα δεν θα είχε αντικείμενo.
     Στον Σαίξπηρ, η έκφραση υπάρχει στον Ιούλιο Καίσαρα, σε ένα ευφυέστατο απόσπασμα, όπου ο Κάσσιος στέλνει τον Κάσκα να ακούσει τι λέει ο Κικέρων, και ο Κάσκας επιστρέφει λέγοντας ότι δεν κατάλαβε τίποτε: it was Greek to me. Έξοχη ειρωνεία, διότι ο Κικέρων είχε μιλήσει ελληνικά. Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι ο Σαίξπηρ κυριολεκτούσε• όμως η ίδια έκφραση, χωρίς ελληνικές αναφορές, υπάρχει και στην κωμωδία Patient Grissil του Dekker (1600).
     Την ίδια περίπου εποχή, στον Αλχημιστή του Μπεν Τζόνσον, διαβάζουμε «heathen Greek to you» (ειδωλολατρικά ελληνικά) αλλά δεν πρέπει να το πάρουμε τοις μετρητοίς διότι το πρόσωπο που λέει αυτή τη φράση, ο Ανανίας, είναι φονταμενταλιστής που θεωρεί ειδωλολατρικές όλες τις γλώσσες εκτός από τα εβραϊκά. Πάντως, βοηθούσης και της θρησκευτικής διαφοράς, η έκφραση «heathen Greek» επίσης διαδόθηκε.
Όμως, οι απαρχές της έκφρασης πάνε αρκετά πιο πίσω. Η αγγλική έκφραση δεν αποκλείεται να είναι μετάφραση της λατινικής graecum est non legitur, η οποία προϋπήρχε αλλά και συνέχισε να γράφεται και έχει γίνει παροιμιώδης. Μπορεί να τη βρείτε και στον πληθυντικό Graeca sunt, non leguntur, αλλά το νόημα είναι το ίδιο: ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται.
     Η λατινική φράση δεν χρονολογείται από την κλασική εποχή, όπου τα ελληνικά ήταν πολύ γνωστά στους Ρωμαίους• είναι μεσαιωνική. Οι καλόγεροι του Μεσαίωνα, σε μια εποχή που η γνώση των ελληνικών είχε υποχωρήσει πολύ στη Δύση, όταν αντέγραφαν λατινικά κείμενα στις βιβλιοθήκες των μοναστηριών και τύχαινε να πέσουν πάνω σε κανένα ελληνικό παράθεμα, το παρέλειπαν και σημείωναν στο περιθώριο graecum est non legitur: ελληνικό είναι, δεν διαβάζεται.
     Λένε (χωρίς να είναι βέβαιο) ότι πρώτος επινόησε τη φράση αυτή ο νομομαθής Francesco d’Accorso, ή Accursius στα λατινικά, ο οποίος τον 13ο αιώνα συνέταξε μια μνημειώδη για την εποχή συλλογή των ρωμαϊκών νόμων• ο Ακόρσο ήταν περίφημος, αλλά για την εποχή του• οι νεότεροι, δυο τρεις αιώνες αργότερα, διέκριναν τα πολλά λάθη του. Λέγεται λοιπόν ότι ο Ακόρσο πρώτος επινόησε τη φράση αυτή, και τη χρησιμοποιούσε όχι μόνο στις περιπτώσεις όπου πράγματι υπήρχε ελληνικό απόσπασμα μέσα στις λατινικές δέλτους, αλλά και σαν τρόπο να ξεγλιστράει κάθε φορά που υπήρχε κάποιο δυσνόητο λατινικό χωρίο, κάτι που μιμήθηκαν και οι επόμενοι νομομαθείς. Απορία ψάλτου, βηξ θα λέγαμε σήμερα.
     Η φράση αυτή πάντως, είτε είναι του Ακόρσο είτε όχι, έγινε παροιμιώδης και, χάρη στο διεθνή χαρακτήρα των λατινικών, είχε πανευρωπαϊκή εξάπλωση. Για παράδειγμα, ο Εστιέν, ο μεγάλος Γάλλος τυπογράφος (εκδότης θα λέγαμε σήμερα) του 16ου αιώνα, στο έργο του Απολογία για τον Ηρόδοτο λέει ότι είναι τόσο διαδεδομένη η άγνοια της ελληνικής, ώστε ακόμα και οι εξυπνότεροι δεν ντρέπονται να υιοθετήσουν την κοινή δικαιολογία Graecum est, non legitur και Transeat, Graecum est (παραλείπεται, είναι ελληνικό).
     Μια επιβίωση της αντίληψης που θέλει ακατάληπτα τα ελληνικά βρίσκουμε σε πολύ μοντέρνους κλάδους. Στην τέχνη της τυπογραφίας αλλά και της ηλεκτρονικής υπάρχει ο όρος greeking, που σημαίνει να βάζουμε ένα ακατανόητο κείμενο, συνονθύλευμα τυχαίων λέξεων, για να δούμε πώς θα τυπωθεί το δοκίμιό μας, όταν το κανονικό μας κείμενο δεν είναι ακόμα έτοιμο. Το αστείο είναι ότι σε αυτά τα «ελληνισμένα» δοκίμια σπανίως χρησιμοποιείται ακατανόητο ελληνικό κείμενο• συνήθως βάζουν ακατανόητο λατινικό, συχνά το περίφημο «Lorem ipsum».
      Παρόλα αυτά, στο διεθνές χρηματιστήριο της ακαταληψίας τα ελληνικά δεν είναι η μοναδική αξία, ούτε καν η μεγαλύτερη. Θέλω να πω, άλλοι λαοί θεωρούν άλλες γλώσσες ως τις κατ’ εξοχήν ακατάληπτες. Έτσι, οι γάλλοι περισσότερο και από τα ελληνικά θεωρούν ακατανόητα τα εβραϊκά (c’est de l’hebreu) και τα κινέζικα (c’est du chinois), δυο γλώσσες με ακόμα πιο ακατανόητο (για έναν ευρωπαίο) αλφάβητο, ενώ οι ιταλοί τα αραβικά και τα αραμαϊκά.
Σε πάρα πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες (και στα ελληνικά άλλωστε) θεωρούνται ευλόγως κατ’ εξοχήν ακατάληπτα τα κινέζικα, αν και ολοφάνερα πολλές από αυτές τις εκφράσεις είναι νεότερες. Για παράδειγμα, στα ισπανικά λένε Esto me suena a chino (αυτά μου φαίνονται κινέζικα), υπάρχει όμως και η έκφραση hablar en griego, η οποία κατά λέξη σημαίνει «μιλάω ελληνικά», αλλά έχει και τη μεταφορική σημασία «μιλάω ακαταλαβίστικα». Η έκφραση αυτή είναι πολύ παλιότερη, αλλά για την ιστορία της αξίζει να αφιερώσω χωριστό σημείωμα. Επιφυλάσσομαι (και δεν σας λέω για ποιο λόγο αξίζει, για να σας κρατήσω στην αγωνία!)
     Πιο αναπάντεχα, οι γείτονες τούρκοι λένε Fransız kaldım (= μου φαίνονται γαλλικά) και πιο πολύ: anladımsa arap olayım (= Αν τα καταλάβαινα θα ήμουν Αράπης), ενώ οι γερμανοί θεωρούν ακατάληπτα τα ισπανικά (Das kommt mir spanisch vor). Μια άλλη έκφραση που έχουν οι γερμανοί για να δηλώσουν ότι βρίσκουν ακατανόητο κάποιο πράγμα, είναι Das ist mir ein böhmisches Dorf, ή: Das sind böhmische Dörfer für mich, που σημαίνει «Αυτό μου ακούγεται σαν βοημικό χωριό» (ή χωριά). Γιατί; Τον καιρό της Αυστροουγγαρίας, τα βοημικά χωριά με τα τσέχικα τοπωνύμιά τους πρέπει να ακούγονταν πολύ παράξενα στους γερμανούς. Κατά σύμπτωση, οι Τσέχοι έχουν ανάλογη έκφραση: To je pro mě španělská vesnice, που σημαίνει «αυτό μου φαίνεται σαν ισπανικό χωριό».
     Εξόν από τους άγγλους, ακατανόητα θεωρούν τα ελληνικά και οι Σουηδοί (Det är rena grekiskan, αυτά είναι σκέτα ελληνικά, λένε), όπως κι οι πορτογάλοι που όμως έχουν και τα κινέζικα για ακατάληπτα.
     Το αστείο είναι πως και στην Εσπεράντο, που είναι γλώσσα τεχνητή, υπάρχει ανάλογη έκφραση με το It’s Greek to me. Οι εσπεραντιστές λένε Tio estas Volapukaĵo, αυτά είναι Βολαπούκ για μένα –μεγάλη κακία, διότι η Βολαπούκ ήταν κι αυτή τεχνητή γλώσσα, παλιότερη από την Εσπεράντο και έναν καιρό ανταγωνιστική της αν και σήμερα ελάχιστοι πια τη χρησιμοποιούν (σχεδόν όλοι είναι εσπεραντιστές και το κάνουν για προπόνηση).
      Ενδιαφέρον είναι ότι στα γίντις η έκφραση της ακατανοησίας ήταν siz targum-leson tsu mir, παναπεί «αυτά είναι για μένα η γλώσσα των ταργκούμ», όπου Ταργκούμ είναι η αραμαϊκή μετάφραση της Βίβλου, και τον μεσαίωνα οι Εβραίοι ονόμαζαν έτσι την αραμαϊκή γλώσσα γενικά. Παναπεί, αυτά είναι για μένα αραμαϊκά. Για την έκφραση αυτή έγραψα πρόσφατα, με αφορμή την ιστορία της λέξης δραγουμάνος. Στα σημερινά εβραϊκά, πάλι, λένε bishvili zeh sinit =Για μένα αυτά είναι Κινέζικα (ή zeh sinit bishvili, στα εβραϊκά, όπως και τα ελληνικά, η σειρά των λέξεων μπορεί ν’ αλλάξει για έμφαση).
       Τι λένε οι ίδιοι οι Κινέζοι, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς. Διότι, αν οι περισσότεροι λαοί θεωρούν τα κινέζικα ως το άκρον άωτο της ακαταληψίας, η γλώσσα που θα προβλημάτιζε και τους κινέζους θα ήταν ακόμα πιο ακατανόητη ή όχι; Όμως, στην αντίστοιχη κινέζικη έκφραση δεν (φαίνεται να) υπάρχει άλλη γλώσσα. Όταν ο κινέζος δεν βγάζει τα γράμματα, λέει ότι είναι «tian shu» δηλαδή «ουράνια γραφή» -μόνο οι εξωγήινοι είναι αρκετά δύσκολοι για τους κινέζους…
      Κοντεύουμε να τελειώσουμε και μένει ανοιχτό ένα ζήτημα, τι είναι αυτά τα αλαμπουρνέζικα που χρησιμοποιούμε εμείς καμιά φορά αντί για τα κινέζικα. Από πού προέρχονται; Δυστυχώς, δεν ξέρω –έχουν προταθεί πολλές εξηγήσεις, αλλά καμιά δεν μου φαίνεται πειστική• έχει ειπωθεί ότι η έκφραση είναι «αλά μπουρνέζικα» και ότι εννοεί τη γλώσσα της φυλής Μπουρνού του Σουδάν (που το εντελώς απίθανο, όσο κι αν λένε ότι τους είχε φέρει ο Ιμπραήμ στην Ελλάδα), ή από το «αλιβορνέζικα» δηλ. από το Λιβόρνο της Ιταλίας (το οποίο όμως δεν είναι και διαβόητο για τη δύσκολη διάλεκτό του ούτε εξωτικό!) ή από κάποια παραφθορά του alla burla ή alla burlesca (burla στα ιταλικά το αστείο, η πλάκα), εκδοχή ελάχιστα πιθανότερη ή τέλος πάντων η λιγότερο απίθανη. Φοβάμαι πως θα μείνει μυστήριο αξεδιάλυτο η προέλευση των αλαμπουρνέζικων, ίσως μάλιστα το μυστήριο της ετυμολογίας να κάνει ακόμα πιο σκοτεινή την έκφραση.

                                                                                                                                                            Nίκος Σαραντάκος (Από το ιστολόγιο sarantakos@wordpress.com)

Το γεφύρι της Άρτας

18 Σεπτ.
Το γεφύρι της Άρτας

Το γεφύρι της Άρτας

To γεφύρι της Άρτας είναι η πετρόκτιστη γέφυρα που ενώνει τις δύο όχθες του ποταμού Άραχθου στα δυτικά της πόλης της Άρτας. Είναι από τα πλέον γνωστά παραδοσιακά γεφύρια, αφενός μεν λόγω της περίτεχνης αρχιτεκτονικής του, αφετέρου δε λόγω του ομώνυμου δημοτικού τραγουδιού που αναφέρεται στη θεμελίωσή του.

Η θεμελίωσή του και η ιστορία του
      Το πότε ακριβώς χτίστηκε το γεφύρι δεν είναι εξακριβωμένο. Το πιο πιθανό είναι ότι θεμελιώθηκε στα χρόνια του Πύρρου του Α’ κατά τον 3ο αι. π.Χ. και ολοκληρώθηκε σε τρεις περιόδους επί Δεσποτάτου της Ηπείρου.
      Τη σημερινή του μορφή, πάντως, την απέκτησε τα έτη 1602-1606 μΧ. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι τη χρηματοδότηση της κατασκευής του έγινε από έναν Αρτινό παντοπώλη, τον Ιωάννη Θιακογιάννη ή Γυφτοφάγο, ο οποίος προφανώς είχε εμπορικές δραστηριότητες και είχε ενδιαφέρον για τη διάβαση του Αράχθου ποταμού από τα μουλάρια με τα φορτία του.
      Το σημερινό μήκος του πέτρινου γεφυριού της Άρτας φτάνει στα 145 μέτρα και το πλάτος του είναι 3,75 μέτρα. Διαθέτει τέσσερις ημικυκλικές καμάρες που δεν έχουν καμία συμμετρία μεταξύ τους και στηρίζονται σε ευρείες βάσεις.
     Η μεγαλύτερη καμάρα, που λόγω του ανοίγματός της ήταν περισσότερο επισφαλής, από άγνωστη αιτία γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε στην τουρκοκρατία. Ακριβώς η ανακατασκευή αυτής της ψηλής καμάρας είναι μάλλον η αιτία που γέννησε το θρύλο της στοίχειωσης της γυναίκας του πρωτομάστορα και το αντίστοιχο δημοτικό τραγούδι. Σύμφωνα με σωσμένες γραπτές μαρτυρίες η κατασκευή αυτή έγινε το έτος 1612 μΧ, οι εργασίες κράτησαν τρία χρόνια, μέχρι το 1615 μ.Χ. και η νέα καμάρα έγινε ακόμη ψηλότερη.

Η ψηλότερη καμάρα

Η ψηλότερη καμάρα

      Το 1881, όταν απελευθερώθηκε η Άρτα από τους Τούρκους, το γεφύρι ήταν το σύνορο της ελεύθερης Ελλάδας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μάλιστα το σημερινό Λαογραφικό Μουσείο που βρίσκεται στο δυτικό άκρο του γεφυριού (με σχέδια του Τσίλερ) αρχικά χρησιμοποιήθηκε από τους Τούρκους ως φυλάκιο και στη συνέχεια ως Τελωνείο.

Το λαογραφικό μουσείο

Το λαογραφικό μουσείο

     Στο τέλος της δεκαετίας του 1930 πλάι στα αρχαία βάθρα προστέθηκαν και τσιμεντένια – αισθητικά εκτρώματα – για τη στήριξη ξύλινης αρχικά γέφυρας, την οποία οι Γερμανοί κατακτητές ενίσχυσαν με σιδηροδοκούς για τη διέλευση των οχημάτων τους.
     Στις 23 Σεπτεμβρίου του 1944, όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν, διέταξαν να ανατιναχθεί το πέτρινο γεφύρι της Άρτας, αλλά ο γερμανός σαμποτέρ προφανώς εκτίμησε το μέγεθος του εγκλήματος, δεν υπάκουσε στη διαταγή και το γεφύρι σώθηκε. Άλλη άποψη αναφέρει ότι κάποιος Γερμανός στρατιώτης Λούντβιχ, μάλλον αρχαιολόγος, γύρισε κρυφά πίσω και απενεργοποίησε τον εκρηκτικό μηχανισμό.
     Το έτος 1945 κατασκευάσθηκε κανονική σιδηρογέφυρα η οποία σε συνδυασμό με τις χονδροειδείς τσιμεντοβάσεις της κατέστρεψε τη βόρεια όψη του παλιού γεφυριού.
     Τη δεκαετία του 1980 από το μνημείο αφαιρέθηκαν τα τσιμεντένια εκτρώματα κι αυτό ξαναβρήκε την αρχική του λάμψη. Έγιναν σημαντικές στερεωτικές εργασίες και πολλές τσιμεντενέσεις.
     Σήμερα, μετά την κατασκευή του υδροηλεκτρικού φράγματος της ΔΕΗ στο Πουρνάρι του Πέτα το 1981, δεν υπάρχει πλέον συνεχής ροή στο ποτάμι του Αράχθου.

Ο θρύλος του γεφυριού και το ομώνυμο δημοτικό τραγούδι
     Στο χτίσιμο του γεφυριού αναφέρονται θρύλοι γοητευτικοί, με συγκινητικότερο εκείνο της θυσίας της γυναίκας του πρωτομάστορα. Το γνωστό δημοτικό τραγούδι «Της Άρτας το γεφύρι», που υπήρξε πρότυπο για παραλλαγές σε όλη τη Βαλκανική χερσόνησο, αναφέρει ότι 60 μαθητές και 45 μάστοροι (μηχανικοί) υπό τον Αρχιμάστορα προσπαθούσαν να κτίσουν τη γέφυρα της οποίας τα θεμέλια κάθε πρωί ήταν κατεστραμμένα. Τελικά, ένα πουλί με ανθρώπινη φωνή γνωστοποίησε πως, για να στεριώσει η γέφυρα, απαιτείται η ανθρωποθυσία της συζύγου του Πρωτομάστορα. Το οποίο και έγινε με κατάρες που καταλήγουν σε ευχές. Το τραγούδι αυτό είναι γραμμένο σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο.
     Η ιστορική έρευνα διατυπώνει ότι ο θρύλος αυτός έκρυβε πολλά χρόνια μια ιστορική αλήθεια για την περιοχή της Άρτας και γενικότερα της Ηπείρου. Όταν χρειάστηκε να περάσει από τη περιοχή μεγάλη δύναμη τουρκικού στρατού ζητήθηκε η βοήθεια των κατοίκων για τη δημιουργία μιας γέφυρας. Τότε προστρέξανε πάρα πολλοί δηλώνοντας ότι γνωρίζουν να κτίζουν, προκειμένου να κερδίσουν κάποια εύνοια. Όταν όμως έμαθαν οι κάτοικοι το σκοπό για τον οποίο θα πέρναγε το τουρκικό ασκέρι, πήγαιναν τη νύκτα και γκρέμιζαν ό,τι την προηγούμενη οι ίδιοι είχαν φτιάξει. Όταν οι Τούρκοι ζήτησαν να μάθουν γιατί αργεί τόσο πολύ το έργο, εκείνοι απάντησαν ότι τελικά είναι στοιχειωμένο το μέρος πιστεύοντας ότι οι Τούρκοι ή δε θα περνούσαν ή ότι θα επέστρεφαν. Τότε ο τούρκος διοικητής (το … πουλάκι του τραγουδιού) διέταξε τη σύλληψη του Πρωτομάστορα και της γυναίκας του και τη θανάτωσή τους. Τότε, φοβούμενοι όλοι οι άλλοι εμπλεκόμενοι στο έργο της ανέγερσης Έλληνες για τη τύχη που θα τους περίμενε, έσπευσαν και ολοκλήρωσαν το γεφύρι συνοδεύοντας με κατάρες το τουρκικό ασκέρι αναπολώντας την αλλοτινή δόξα της φυλής που επί Μ. Αλεξάνδρου έφθασαν από Δούναβη μέχρι Ευφράτη. Μετά όμως την εθνεγερσία του 1821 και αναμένοντας την απελευθέρωσή τους από τον ελληνικό στρατό (αδελφό στη ξενιτιά) οι προηγούμενες κατάρες έγιναν ευχές.

Ο πλάτανος του Αλή Πασά
Κοντά στο γεφύρι βρίσκεται και ο περίφημος πλάτανος του Αλή Πασά. Από τον ίσκιο του ο Αλή πασάς απολάμβανε τον απαγχονισμό όσων καταδίκαζε. Ο δημοτική παράδοση αναφέρεται στο γεγονός με το τραγούδι «Τι έχεις καημένε πλάτανε και στέκεις μαραμένος με τις ριζούλες στο νερό; Αλή πασάς επέρασε και δεν μπορώ να πιώ».

Η σημερινή χρήση του όρου
Ο όρος «Γεφύρι της Άρτας» αποτελεί σήμερα μεταφορική έκφραση που παραπέμπει σε έργο το οποίο αργεί να ολοκληρωθεί, όπως και στο θρύλο του τραγουδιού.

Ακολουθεί ένα βίντεο 3D με θέμα το γεφύρι της Άρτας:

Πηγές

el.wikipedia.org

http://www.epirus.org